काश्मीरमधील मध उत्पादनात ९०% घट! हवामानामुळे मधमाशांचे मोठे नुकसान

Detailed Coverage

काश्मीरमधील मध उत्पादनात मोठी घट

यावर्षी काश्मीरमधील मध उत्पादकांना (Beekeepers) मोठ्या नुकसानाला सामोरे जावे लागत आहे. अनेक उत्पादकांचे उत्पादन तब्बल ९०% नी घटले आहे. याचे मुख्य कारण म्हणजे हवामानातील मोठे बदल. अनपेक्षित पाऊस आणि तापमानातील अचानक वाढ-घट यामुळे मधमाशांच्या नैसर्गिक चक्रावर परिणाम झाला आहे. फुले येण्याच्या काळात झालेल्या या बदलांमुळे मध संकलन (Nectar Collection) मोठ्या प्रमाणात थांबले.

प्रीमियम बबूल मधावर परिणाम

विशेषतः काश्मीरमधील प्रीमियम बबूल मधासाठी (Acacia Honey) एप्रिल-मे हा काळ अत्यंत महत्त्वाचा असतो. या मधाची किंमत साधारणपणे ₹१,००० ते ₹१,२०० प्रति किलो असते. मात्र, या काळात झालेल्या पावसामुळे फुलांचे उत्पादन घटले. ज्या भागात फुलोरा उशिराने आला, तिथेही मधमाशांची संख्या कमी असल्याने उत्पादनात मोठी घट झाली. तुलनेत, कमी प्रतीचा मध जो साधारण ₹५०० प्रति किलोला विकला जातो, त्याचे उत्पादन झाले असले तरी प्रीमियम मधाच्या उत्पादनातील घट ही स्थानिक अर्थव्यवस्थेसाठी मोठा धक्का आहे.

वाढता खर्च आणि स्थलांतराचे आव्हान

उत्पादनातील घसरणीसोबतच, मध उत्पादकांना स्थलांतराचा वाढता खर्चही सतावत आहे. हिवाळ्यामध्ये मधमाशांच्या कॉलनींना वाचवण्यासाठी अनेक शेतकरी आपल्या पेट्या राजस्थान आणि पंजाबसारख्या उबदार प्रदेशात घेऊन जातात. यासाठी इंधन, वाहतूक आणि मजुरीवर वर्षाला अंदाजे ₹३,५०,००० पर्यंत खर्च येतो. असे असताना उत्पादनात घट झाल्यास हा खर्च वसूल करणे कठीण होते, ज्यामुळे अनेकजण हा व्यवसाय सोडण्याचा विचार करत आहेत.

पर्यावरणीय ताण आणि परागीभवनाचा धोका

हवामानातील बदलांव्यतिरिक्त, शेतीमध्ये कीटकनाशकांचा (Pesticides) वाढलेला वापर आणि तापमानातील चढ-उतार यामुळे मधमाशांचे आरोग्य धोक्यात आले आहे. थंडीमुळे मधमाशांची हालचाल कमी होते, तर तापमान वाढल्याने फुलांचे आयुष्य कमी होते. याचा थेट परिणाम मधमाशांच्या संकलन क्षमतेवर होतो. काश्मीरमधील सफरचंदाच्या बागांसाठी (Apple Orchards) मधमाशांचे परागीभवन अत्यंत महत्त्वाचे आहे. मधमाशांच्या संख्येत घट झाल्यास आगामी काळात सफरचंद उत्पादनावरही नकारात्मक परिणाम होऊ शकतो.

भविष्यातील उपाययोजना

सध्या, CSIR-Indian Institute of Integrative Medicine मधील शास्त्रज्ञ यावर उपाय शोधत आहेत. मधमाशांना स्थानिक पातळीवरच हिवाळ्यात सुरक्षित ठेवण्यासाठी नवीन व्यवस्थापन तंत्रज्ञान (Management Protocols) विकसित केले जात आहे. जर हे तंत्रज्ञान यशस्वी ठरले, तर शेतकऱ्यांना महागडे आणि धोकादायक स्थलांतर टाळता येईल. मात्र, हे तंत्रज्ञान अजून पूर्णपणे विकसित झालेले नाही आणि शेतकऱ्यांपर्यंत पोहोचण्यास वेळ लागेल. या उद्योगाचे भविष्य हे या नवीन तंत्रज्ञानाचा अवलंब करण्यावर आणि हवामान बदलांच्या परिणामांवर मात करण्यावर अवलंबून असेल.