Whalesbook
चहा निर्यातीत नवा इतिहास!
भारताने 2025 मध्ये चहा निर्यातीत 280.4 दशलक्ष किलोग्रॅमची अभूतपूर्व पातळी गाठली आहे. 2024 मध्ये हा आकडा 256.17 दशलक्ष किलोग्रॅम होता. जागतिक बाजारात भारतीय चहाला असलेली मागणी आणि निर्यातदारांच्या अथक प्रयत्नांमुळे ही 9.5% ची लक्षणीय वाढ साधता आली आहे. या निर्यातीला इराक आणि चीन यांसारख्या प्रमुख बाजारपेठांमधून मिळालेल्या जोरदार पाठिंब्यामुळे मोठी गती मिळाली.
चीनमधील वाढती मागणी आणि रणनीतिक यश
निर्यात वाढीमध्ये चीनची भूमिका विशेष महत्त्वाची ठरली. 2024 मध्ये जिथे चीनला केवळ 6.24 दशलक्ष किलोग्रॅम चहा निर्यात होत होता, तो आकडा 2025 मध्ये तब्बल 16.13 दशलक्ष किलोग्रॅम पर्यंत पोहोचला. म्हणजेच, चीनमधील भारतीय चहाची निर्यात दुप्पट झाली. 'टी बोर्ड ऑफ इंडिया'चे डेप्युटी चेअरमन सी. मुरूगन यांनी याला 'ऑर्थोडॉक्स चहां'च्या वाढत्या मागणीचा परिणाम आणि यशस्वी बाजारपेठ विकासाचे यश म्हटले आहे. भविष्यात चीनमधील ही मागणी आणखी वाढवण्यासाठी 'टी बोर्ड' लवकरच ट्रेड शो आयोजित करणार आहे. दरम्यान, अमेरिकेने ऑगस्ट 2025 च्या शेवटी लावलेला 50% चा तात्पुरता आयात शुल्क (Tariff) नोव्हेंबरपर्यंत शून्य करण्यात आला, ज्यामुळे निर्यातीला मोठा दिलासा मिळाला.
स्पर्धेच्या मैदानात भारत आघाडीवर
2024 मध्ये भारत श्रीलंकेला मागे टाकत जगातील दुसरा सर्वात मोठा चहा निर्यातदार देश बनला आहे. श्रीलंकेने 2025 मध्ये 257.4 दशलक्ष किलोग्रॅम चहाची निर्यात केली, ज्यात इराक, रशिया आणि तुर्की हे प्रमुख ग्राहक ठरले. दुसरीकडे, केनियाच्या उत्पादनात घट झाली असली तरी, ऑक्टोबर 2025 मध्ये त्यांच्या निर्यातीत 22.12% ची वाढ नोंदवण्यात आली.
युरोपियन युनियनचे कडक कीटकनाशक नियम (MRLs) डोकेदुखी
निर्यात वाढीचा आनंद साजरा होत असतानाच, युरोपियन युनियन (EU) कडून लागू होणारे कीटकनाशकांचे नवीन किमान अवशेष मर्यादा (Minimum Residue Limit - MRLs) नियम भारतीय चहा निर्यातीसाठी एक मोठे संकट उभे करू शकतात. या नव्या नियमांमुळे आसामसारख्या प्रदेशातून होणाऱ्या 40 दशलक्ष किलोग्रॅम पेक्षा जास्त उच्च-गुणवत्तेच्या चहाच्या निर्यातीवर गदा येण्याची शक्यता आहे. विशेषतः जर्मनी आणि यूकेसारखी प्रमुख बाजारपेठ, जी एकत्रितपणे सुमारे 20 दशलक्ष किलोग्रॅम चहा आयात करते, ती भारतीय चहासाठी बंद होऊ शकते. हे नियम अनुक्रमे मे 2025 आणि मार्च 2026 पासून लागू होतील. यामुळे पारंपरिक पद्धतीने चहा उत्पादन करणाऱ्या शेतकऱ्यांना आणि कंपन्यांना मोठी अडचण येण्याची शक्यता आहे. यावर तोडगा म्हणून सरकारने हस्तक्षेप करावा, अशी मागणी उद्योगातून जोर धरत आहे.
व्हॅल्यू-एडेड (Value-added) चहाला वाढते महत्त्व
केवळ आकड्यांवर लक्ष केंद्रित करण्याऐवजी, भारतीय चहा उद्योगात 'व्हॅल्यू' आणि 'प्रीमियम' उत्पादनांकडे कल वाढत असल्याचे दिसत आहे. 2025 च्या पहिल्या सहामाहीत चहाच्या निर्यातीमध्ये व्हॉल्यूम वाढ तुलनेने कमी असली, तरी निर्यातीचे मूल्य (Value) मात्र लक्षणीय वाढले. यामुळे सरासरी प्रति युनिट किंमतीत (Average Unit Price Realization) मोठी वाढ झाली आहे. आंतरराष्ट्रीय ग्राहक आता उच्च दर्जा, सातत्यपूर्ण चव आणि पारदर्शक पुरवठा साखळी असलेल्या चहासाठी अधिक किंमत देण्यास तयार आहेत. उत्तर भारतातील चहा निर्यातीतही व्हॉल्यूम वाढीसोबतच दर्जावर भर दिला जात आहे.
भविष्यातील दिशा: संधी आणि आव्हाने
विक्रमी कामगिरीच्या जोरावर भारतीय चहा उद्योगाने 2026 पर्यंत 300 दशलक्ष किलोग्रॅम निर्यातीचे महत्त्वाकांक्षी लक्ष्य ठेवले आहे. उत्तर आफ्रिकेतील मोरोक्को, अल्जेरिया, ट्युनिशिया आणि अफगाणिस्तान यांसारख्या बाजारपेठांमध्येही वाढीच्या संधी शोधल्या जात आहेत. जागतिक स्तरावर आरोग्यविषयक जागरूकता आणि स्पेशालिटी चहाची वाढती मागणी पाहता, बाजारात स्थिर वाढ अपेक्षित आहे. मात्र, या सर्व संधी प्रत्यक्षात आणण्यासाठी EU च्या MRLs सारख्या नियामक आव्हानांवर मात करणे, स्पर्धेत टिकून राहणे आणि त्याच वेळी गुणवत्ता, टिकाऊपणा (Sustainability) व व्हॅल्यू-एडेड उत्पादनांवर अधिक लक्ष केंद्रित करणे आवश्यक आहे.