भारताचा कृषी क्षेत्राचा दृष्टिकोन आता केवळ उत्पादनावर आधारित न राहता पोषणमूल्यांकडे (Nutrient-dense) वळला आहे. बायोफोर्टिफाइड पिकांच्या लागवडीमुळे सीड आणि फूड प्रोसेसिंग क्षेत्रात गुंतवणुकीच्या नवीन संधी निर्माण होत आहेत.
भारतीय कृषी क्षेत्र एका मोठ्या बदलाच्या उंबरठ्यावर आहे. आता उत्पादनासोबतच पिकांमधील पोषणमूल्यांवर सरकारचा मुख्य भर आहे. इंडियन कौन्सिल ऑफ ॲग्रिकल्चरल रिसर्च (ICAR) च्या नेतृत्वाखाली, लोह आणि जस्त यांसारखी खनिजे जास्त प्रमाणात असलेली 'बायोफोर्टिफाइड' पिके विकसित करण्यावर काम सुरू आहे. यामुळे देशातील 'हिडन हंगर' म्हणजेच सूक्ष्म पोषक घटकांच्या कमतरतेची समस्या दूर होण्यास मदत होईल.
गुंतवणूकदारांसाठी संधी
गुंतवणूकदारांसाठी आणि मार्केटच्या नजरेतून पाहिले तर, सीड कंपन्यांसाठी हे एक मोठे सकारात्मक वळण आहे. आतापर्यंत शेतीची उत्पादकता ही केवळ एकरी उत्पन्नावरून मोजली जात होती, परंतु भविष्यात पिकांची 'न्यूट्रिशनल व्हॅल्यू' (Nutritional Profile) व्यवसायाचे मूल्य ठरवेल. ज्या सीड कंपन्या आपल्या पोर्टफोलिओमध्ये या गुणांचा समावेश करतील, त्यांना दीर्घकालीन फायदा मिळू शकतो.
फूड प्रोसेसिंग क्षेत्रावर परिणाम
फूड प्रोसेसिंग कंपन्यांसाठीही हे महत्त्वाचे आहे. सध्या अन्नातील पोषण वाढवण्यासाठी कृत्रिमरीत्या प्रक्रिया (Synthetic Fortification) केली जाते. जर कच्चा मालच नैसर्गिकरीत्या पोषक असेल, तर कंपन्यांना भविष्यात कृत्रिम ॲडिटिव्हजवरील अवलंबित्व कमी करता येईल. यामुळे सप्लाय चेन अधिक सुलभ होऊ शकते.
आव्हाने आणि जोखीम
या धोरणात्मक बदलाची अंमलबजावणी सोपी नाही. शेतकऱ्यांचे प्राधान्य अजूनही जास्त उत्पन्न आणि पिकांची विक्रीक्षमता यालाच असते. जर या बायोफोर्टिफाइड बियाणांचे उत्पन्न पारंपारिक बियाणांच्या तुलनेत कमी असेल, तर शेतकरी त्याकडे वळण्यास संकोच करतील. तसेच, या पिकांची साठवणूक आणि क्वालिटी कंट्रोलसाठी मजबूत लॉजिस्टिक इन्फ्रास्ट्रक्चरची गरज असेल. त्यामुळे या क्षेत्रातील गुंतवणूकदारांनी बियाणांची स्वीकारार्हता आणि कॉर्पोरेट खरेदीची गती यांकडे विशेष लक्ष देणे गरजेचे आहे.