भारताने सिंगापूरला ४.३ टन बंगनपल्ली आंब्याची पहिली सागरी निर्यात यशस्वी केली आहे. यामुळे विमानवाहतुकीचा खर्च जो ₹१५०-२५० प्रति किलो होता, तो आता ₹१३-२० पर्यंत खाली आला आहे. ICAR-CISH आणि APEDA च्या या प्रयत्नांमुळे आंब्याचे शेल्फ लाइफ ३० दिवसांपर्यंत वाढले आहे आणि आता स्वस्त दरात नवीन आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठा खुल्या झाल्या आहेत.
काय घडले?
कृषी व्यापारात भारताने एक मोठे यश मिळवले आहे. सिंगापूरला बंगनपल्ली आंब्याची पहिली व्यावसायिक सागरी निर्यात यशस्वीरीत्या पूर्ण झाली आहे. तब्बल १६ दिवसांच्या प्रवासानंतर ४.३ टन वजनाची ही खेप उत्तम स्थितीत पोहोचली आहे. कृषी आणि प्रक्रिया अन्न उत्पादने निर्यात विकास प्राधिकरण (APEDA) आणि ICAR-केंद्रीय उपोष्णकटिबंधीय फलोत्पादन संस्था (ICAR-CISH) यांच्या सहकार्याने राबवलेल्या या उपक्रमाने हे सिद्ध केले आहे की, महागड्या हवाई मार्गाऐवजी सागरी मार्गानेही उच्च दर्जाचे भारतीय आंबे पाठवणे शक्य आहे.
निर्यातदारांसाठी हा का महत्त्वाचा आहे?
या बदलाचा सर्वात मोठा परिणाम म्हणजे लॉजिस्टिक खर्चात झालेली प्रचंड कपात. सध्या हवाई मार्गाने प्रति किलो ₹१५० ते ₹२५० खर्च येतो, ज्यामुळे आंतरराष्ट्रीय बाजारात भारतीय आंब्यांची किंमत खूप वाढते आणि त्यांची पोहोच मर्यादित राहते. सागरी मार्गामुळे हा खर्च अंदाजे ₹१३-२० प्रति किलोपर्यंत खाली येऊ शकतो. यामुळे भारतीय आंबे जागतिक स्पर्धेत अधिक किमतीला टिकून राहतील आणि सिंगापूर, मलेशिया, हाँगकाँग आणि UAE सारख्या बाजारपेठांमध्ये मोठ्या ग्राहक वर्गापर्यंत पोहोचणे शक्य होईल.
या यशामागील तंत्रज्ञान
आंब्यासारख्या लवकर खराब होणाऱ्या फळांसाठी सागरी मार्गाने निर्यात करणे, लांबच्या प्रवासात होणाऱ्या नुकसानीमुळे यापूर्वी धोकादायक मानले जात होते. यावर मात करण्यासाठी ICAR-CISH आणि APEDA ने एक सर्वसमावेशक गुणवत्ता आश्वासन प्रणाली विकसित केली आहे. यात हॉट वॉटर ट्रीटमेंट (HWT) आणि CISH-मेट वॉश तंत्रज्ञानाचा वापर केला जातो. हे तंत्रज्ञान रोगांना प्रतिबंध करते आणि फळांचे शेल्फ लाइफ नियंत्रित परिस्थितीत तब्बल ३० दिवसांपर्यंत वाढवते. यासोबतच, अवशिष्ट-मुक्त उत्पादन (residue-free production) आणि कठोर गुड ॲग्रीकल्चरल प्रॅक्टिसेस (GAP) वर जोर दिला जातो, जेणेकरून फळे ताज्या स्थितीत पोहोचतील आणि आंतरराष्ट्रीय मानकांची पूर्तता करतील.
कोल्ड चेन मधील धोके
सागरी मार्गाने निर्यात करणे स्वस्त असले तरी, ते कोल्ड चेन (शीत साखळी) टिकवून ठेवण्यावर अवलंबून आहे. शिपिंग कंटेनर (रीफर कंटेनर) च्या रेफ्रिजरेशनमध्ये कोणतीही समस्या आल्यास फळे लवकर खराब होऊ शकतात आणि मोठे आर्थिक नुकसान होऊ शकते. याव्यतिरिक्त, उद्योगाला काही बाह्य धोक्यांचाही सामना करावा लागतो, जसे की पीक सीझनमध्ये कंटेनरची कमतरता किंवा प्रमुख सागरी मार्गांवरील भू-राजकीय अडथळे, ज्यामुळे विलंबाने माल पोहोचू शकतो आणि मालवाहतुकीचा दर वाढू शकतो. निर्यातदारांना फळे लोड करण्यापूर्वी आवश्यक प्रक्रिया योग्यरित्या करण्यासाठी आधुनिक, APEDA-मान्यताप्राप्त पॅकहाऊसमध्ये प्रवेश असणे देखील आवश्यक आहे.
गुंतवणूकदारांसाठी पुढील दिशा
या मॉडेलची व्यवहार्यता तपासणे महत्त्वाचे आहे. गुंतवणूकदार आणि उद्योग विश्लेषक याकडे लक्ष ठेवतील की अधिकाधिक निर्यातदार या सागरी मार्गाचा अवलंब करतात का आणि त्यामुळे २०२६ च्या हंगामात आणि त्यानंतर निर्यातीचे एकूण प्रमाण वाढते का. याव्यतिरिक्त, आंबा उत्पादक क्षेत्रांमध्ये उच्च-गुणवत्तेच्या कोल्ड स्टोरेज पायाभूत सुविधा आणि पॅकहाऊसची उपलब्धता या बदलाला आधार देण्यासाठी महत्त्वपूर्ण ठरेल. शेवटी, UAE किंवा पाश्चात्त्य बाजारपेठांसारख्या मोठ्या अर्थव्यवस्थांमध्ये या मालाला मिळणारी स्वीकृती भारतीय कृषी निर्यातदारांसाठी या लॉजिस्टिक धोरणाची दीर्घकालीन नफाक्षमता निश्चित करेल.