भारतात दरवर्षी सुमारे **15%** फळे आणि भाजीपाल्याचे नुकसान होते. आता यावर उपाय म्हणून 'Cooling-as-a-Service' आणि 'Phase Change Materials' सारख्या आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर करून शेतकरी स्तरावरच कोल्ड स्टोअरेजची सोय उपलब्ध करून दिली जात आहे.
भारतीय शेतीमध्ये उत्पादनानंतर होणारे नुकसान एक गंभीर समस्या आहे. आकडेवारीनुसार, फळांचे 15% आणि भाजीपाल्याचे 11% नुकसान केवळ साठवणुकीच्या अभावामुळे होते. भारतातील 86% शेतकरी अल्पभूधारक असल्याने, त्यांना मोठ्या आणि महागड्या कोल्ड स्टोरेजमध्ये माल ठेवणे परवडत नाही. \n\nपारंपारिक कोल्ड चेन सिस्टम प्रामुख्याने मोठ्या कंपन्यांसाठी आहेत, ज्या ग्रामीण भागातील 'फर्स्ट माईल' कनेक्टिव्हिटीसाठी अपयशी ठरतात. आता National Centre for Cold Chain Development यावर उपाय म्हणून 'मॉड्युलर इन्फ्रास्ट्रक्चर'वर भर देत आहे. \n\n### तंत्रज्ञानातील बदल (Tech Innovation)\n\nयामध्ये 'Phase Change Materials' चा वापर केला जात आहे, जे एका 'थर्मल बॅटरी'प्रमाणे काम करतात. हे मटेरियल विशिष्ट तापमानाला चार्ज करता येते, ज्यामुळे सतत कंप्रेसर चालवण्याची गरज उरत नाही. तेलंगणा आणि आंध्र प्रदेशमधील चाचण्यांमध्ये या तंत्रज्ञानामुळे कंप्रेसरचा रन-टाइम तब्बल 45% ने कमी झाल्याचे दिसून आले आहे. \n\n### 'कूलिंग-अॅज-अ-सर्व्हिस' मॉडेल \n\nहे मॉडेल शेतकऱ्यांसाठी गेम चेंजर ठरू शकते. शेतकऱ्यांना महागडी यंत्रणा विकत घेण्याची गरज नाही, तर ते 'पे-पर-युज' (Pay-per-use) तत्त्वावर शेअरिंग हबद्वारे ही सेवा वापरू शकतात. यामुळे शेतकऱ्यांना आपला माल कमी भावात विकण्याची (Distress Sale) गरज पडणार नाही आणि त्यांना योग्य मोबदला मिळू शकेल. \n\nयेत्या काळात या मॉडेलच्या यशासाठी मोठ्या प्रमाणात गुंतवणूक आणि सरकारी धोरणांची मदत महत्त्वाची ठरेल.