सरकारने 'Bharat-VISTAAR' हे एआय (AI) प्लॅटफॉर्म लाँच करून भारतीय शेतीचे आधुनिकीकरण करण्याचा वेग वाढवला आहे. २०३४ पर्यंत या क्षेत्रातील मार्केट **$415.5 दशलक्ष** डॉलर्सवर पोहोचण्याचा अंदाज आहे, मात्र ग्रामीण भागातील पायाभूत सुविधांची कमतरता आणि जमिनींचे लहान तुकडे हे मोठे अडथळेही समोर आहेत.
भारतीय शेती क्षेत्रात आर्टिफिशियल इंटेलिजन्सचा (AI) वापर आता केवळ प्रयोगापुरता मर्यादित न राहता मोठ्या प्रमाणावर होत आहे. केंद्रीय अर्थसंकल्प २०२६-२७ अंतर्गत 'Bharat-VISTAAR' या बहुभाषिक एआय टूल्सची घोषणा करण्यात आली आहे. हे प्लॅटफॉर्म सरकारी 'AgriStack' पोर्टल्स आणि 'ICAR' च्या संशोधन डेटाला एकत्र करून शेतकऱ्यांना थेट माहिती देण्याचे काम करणार आहे.\n\n### मार्केटची वाढ आणि आर्थिक व्याप्ती\n\nभारतातील 'एआय इन ॲग्रिकल्चर' मार्केट २०२५ मध्ये $84.8 दशलक्ष डॉलर्स होते, जे २०३४ पर्यंत $415.5 दशलक्ष डॉलर्सपर्यंत जाण्याचा अंदाज आहे. याचा वार्षिक विकास दर (CAGR) साधारण १८.७३% राहण्याची शक्यता आहे. 'डिजिटल ॲग्रीकल्चर मिशन' अंतर्गत आतापर्यंत २३.५ कोटी क्रॉप प्लॉट्सचे सर्वेक्षण झाले असून ७.६३ कोटी हून अधिक फार्मर आयडी नोंदणीकृत करण्यात आले आहेत.\n\n### तंत्रज्ञानाचा शेतकऱ्यांना फायदा\n\nहवामानातील बदल आणि कीड व्यवस्थापन या समस्यांवर मात करण्यासाठी एआयचा वापर केला जात आहे. 'नॅशनल पेस्ट सर्व्हिलन्स सिस्टिम' द्वारे ४३२ प्रकारच्या कीटकांवर ६६ पिकांसाठी लक्ष ठेवले जात आहे. यातून पिकांचे नुकसान कमी करून शेतकऱ्यांची बचत वाढवण्याचा मानस आहे. भविष्यात ड्रोन तंत्रज्ञान आणि सेन्सर-आधारित उपकरणांच्या मागणीत मोठी वाढ होऊ शकते.\n\n### आव्हाने आणि वास्तव\n\nही वाढ सकारात्मक असली तरी, जमिनीचे छोटे तुकडे (८५% हून अधिक शेतकरी अल्पभूधारक आहेत) आणि ग्रामीण भागातील इंटरनेटची कमतरता हे मोठे आव्हान आहे. तसेच, कृषी क्षेत्राचे डिजिटलायझेशन होत असताना सायबर सुरक्षेचा प्रश्नही गंभीर बनत आहे. केवळ सॉफ्टवेअरच्या जोरावर शेतीचे प्रश्न सुटणार नाहीत, तर सरकारी पायाभूत सुविधांचा वेग आणि खाजगी क्षेत्रातील स्वस्त तंत्रज्ञान यावरच या मोहिमेचे यश अवलंबून असेल.