आता भारतातील साखर कारखाने 'Integrated Bio-refineries' कडे वळत आहेत. साखरेच्या अस्थिर किमतींवरून लक्ष हटवण्यासाठी हे कारखाने 'Press Mud' पासून 'Compressed Biogas' (CBG) तयार करण्यावर भर देत आहेत.
भारतीय साखर उद्योग आता एका मोठ्या बदलाच्या टप्प्यावर आहे. केवळ साखर उत्पादनावर अवलंबून न राहता, आता हे कारखाने 'Integrated Bio-refineries' बनण्याच्या दिशेने पावले टाकत आहेत. या प्रक्रियेत साखरेच्या उत्पादनानंतर उरलेल्या 'Press Mud' चा वापर करून Compressed Biogas (CBG) तयार केला जात आहे.
सर्क्युलर इकॉनॉमीकडे वाटचाल
साखर कारखान्यांसाठी एक मोठी डोकेदुखी असलेल्या 'Press Mud' ला आता उत्पन्नाचे साधन बनवण्यात आले आहे. ऊसापासून साखर आणि इथेनॉलसोबतच आता गॅस निर्मितीचा हा नवा मार्ग मोकळा झाला आहे. ऑगस्ट 2026 मध्ये सुरू करण्यात आलेल्या 'GOBARdhan' योजनेमुळे या प्रकल्पांना मोठी आर्थिक मदत आणि पाठबळ मिळत आहे. याशिवाय, एप्रिल 2025 पासून गॅस वितरण कंपन्यांसाठी बंधनकारक करण्यात आलेल्या CBG ब्लेडिंगच्या नियमांमुळे या क्षेत्रातील मागणीला एक निश्चित दिशा मिळाली आहे.
आर्थिक जोखीम आणि आव्हाने
हे क्षेत्र आकर्षक वाटत असले तरी, यात मोठी भांडवली गुंतवणूक (Capital Expenditure) करावी लागते. यामुळे कंपन्यांच्या कॅश फ्लोवर आणि कर्जाच्या प्रमाणावर (Debt Levels) सुरुवातीला ताण येऊ शकतो. तसेच, ग्रामीण भागात कचरा गोळा करणे आणि लॉजिस्टिक व्यवस्था सांभाळणे हे एक मोठे आव्हान आहे. सरकारी धोरणे आणि सबसिडीमध्ये होणारे बदल या प्रकल्पांच्या नफ्यावर परिणाम करू शकतात.
गुंतवणूकदारांनी काय पाहावे?
केवळ रेव्हेन्यू ग्रोथ पाहून चालणार नाही, तर कंपन्यांनी आपल्या बॅलन्स शीटचे व्यवस्थापन कसे केले आहे, याकडे लक्ष देणे गरजेचे आहे. कर्ज आणि प्रकल्पांचा वेग (Project Commissioning) यावर गुंतवणूकदारांचे बारीक लक्ष असायला हवे. यासोबतच, शेतकऱ्यांना ऊसाचे पैसे वेळेवर दिले जात आहेत का, हे देखील कंपनीच्या आर्थिक आरोग्याचे मुख्य निदर्शक मानले जाईल.