Whalesbook
जागतिक अस्थिरतेत खतांच्या पुरवठ्यासाठी भारत सज्ज!
जागतिक भू-राजकीय तणावाच्या पार्श्वभूमीवर, भारताने आपल्या कृषी क्षेत्रासाठी खतांच्या पुरवठ्यामध्ये मोठी खेळी खेळली आहे. पुरवठ्यातील अनिश्चितता आणि पश्चिम आशियाई देशांवरील अवलंबित्व कमी करण्यासाठी, भारत आता 20 हून अधिक देशांशी बोलणी करत आहे. युरिया (urea) आणि डी-अमोनियम फॉस्फेट (DAP) यांसारख्या महत्त्वाच्या खतांचा पुरवठा सुनिश्चित करणे, हे सरकारचे मुख्य ध्येय आहे.
नवीन पुरवठादार कोण? रशिया, मोरोक्कोची महत्त्वाची भूमिका!
भारताचे राजनैतिक अधिकारी रशिया, इंडोनेशिया, मलेशिया, व्हिएतनाम, अल्जेरिया आणि इजिप्त यांसारख्या देशांशी चर्चा करत आहेत. पश्चिम आशियातील तणावामुळे भारताच्या युरिया आणि DAP च्या सुमारे 30% गरजांवर परिणाम झाला होता. आगामी मान्सून पेरणी हंगामासाठी खतांचा तुटवडा भासू नये, यासाठी भारतीय दूतावास वेगाने काम करत आहेत. मोरोक्को, जॉर्डन आणि बेलारूस या देशांशीही आयात वाढवण्याबाबत बोलणी सुरू आहेत. या घडामोडींमुळे Paradeep Phosphates Limited सारख्या कंपन्यांच्या शेअर्समध्ये मोठी उलाढाल दिसून येत आहे.
रशियासोबत $1.2 बिलियनचा संयुक्त उद्यम (Joint Venture)!
भारत रशियासोबतचे संबंध अधिक दृढ करत आहे. रशियाने खनिज खतांचा पुरवठा 2025 पर्यंत 40% वाढवण्याचे आश्वासन दिले आहे. इतकेच नाही, तर रशियामध्ये युरिया उत्पादन करण्यासाठी $1.2 बिलियन किमतीच्या संयुक्त उद्यमावरही काम सुरू आहे. यातून 2027-28 पर्यंत दरवर्षी 20 लाख टन युरियाचे उत्पादन अपेक्षित आहे. मोरोक्कोचा OCP Group हा जगातील एक प्रमुख फॉस्फेट खडक आणि फॉस्फोरिक ऍसिड पुरवठादार आहे. OCP आधीच भारताच्या फॉस्फेट खडक आणि फॉस्फोरिक ऍसिड आयातीत मोठा वाटा उचलतो, तसेच DAP आणि TSP चाही पुरवठा करतो. Paradeep Phosphates Limited आणि Chambal Fertilisers and Chemicals Limited मधील त्यांच्या गुंतवणुकीमुळे भारताला कच्च्या मालाची उपलब्धता वाढण्यास मदत झाली आहे.
क्षेत्रापुढील आव्हाने आणि कंपन्यांवर परिणाम
भारताची ही नवीन पुरवठा धोरणे (diversified sourcing strategy) जागतिक बाजारपेठेतील अस्थिरतेला तोंड देण्यासाठी अत्यंत आवश्यक आहेत. Rashtriya Chemicals and Fertilizers (RCF), National Fertilizers Limited (NFL) आणि Chambal Fertilisers and Chemicals Limited यांसारख्या कंपन्या सरकारी सबसिडीवर अवलंबून असल्या तरी, त्यांची नफाक्षमता (profitability) आयात खर्च आणि जागतिक कमोडिटीच्या किमतींवर अवलंबून असते. सध्याची भू-राजकीय परिस्थिती पाहता हा धोका वाढला आहे. रशिया आणि मोरोक्कोसारख्या नवीन पुरवठादारांवर अवलंबित्व वाढल्यास लॉजिस्टिक आणि इतर आव्हाने उभी राहू शकतात.
भविष्यातील दिशा
खत क्षेत्राचे भविष्य नवीन पुरवठा करारांवर आणि देशांतर्गत उत्पादन क्षमता वाढवण्याच्या प्रयत्नांवर अवलंबून असेल. जरी तात्काळ पुरवठा सुरक्षित करण्यासाठी विविधता आणली जात असली, तरी दीर्घकालीन यशामध्ये इनपुट खर्च आणि जागतिक व्यापारातील गुंतागुंत व्यवस्थापित करणे महत्त्वाचे ठरेल. सरकारचा पाठिंबा आणि आंतरराष्ट्रीय भागीदारीमुळे स्थिरता मिळण्याची अपेक्षा आहे, मात्र वैयक्तिक कंपन्यांचे प्रदर्शन कार्यक्षमता आणि जुळवून घेण्याच्या क्षमतेवर अवलंबून असेल. Tata Chemicals Limited सारख्या मोठ्या कंपन्यांनाही या किमती आणि पुरवठा साखळीतील समस्यांमुळे त्यांच्या खत व्यवसायात आव्हानांचा सामना करावा लागत आहे.