WRI India च्या एका धक्कादायक अहवालात असे समोर आले आहे की, मध्य प्रदेश आणि महाराष्ट्रातील कांदा, सोयाबीन आणि सीताफळ यांच्या पुरवठा साखळीतील त्रुटींमुळे दरवर्षी **₹4,818 कोटींचे** आर्थिक नुकसान होत आहे.
भारतीय कृषी क्षेत्रासमोर एक मोठे आर्थिक संकट उभे राहिले आहे. WRI India च्या ताज्या अहवालानुसार, काढणीनंतर पीक वाया गेल्यामुळे देशाचे वार्षिक ₹4,818 कोटींचे नुकसान होत आहे. मध्य प्रदेश आणि महाराष्ट्र राज्यांवर केंद्रित असलेल्या या अभ्यासात असे दिसून आले आहे की, सुमारे 1.7 दशलक्ष टन शेतीमाल केवळ पुरवठा साखळीतील त्रुटींमुळे खराब होत आहे.
नुकसानीची प्रमुख कारणे
या अहवालात विशिष्ट पिकांच्या बाबतीत त्रुटी स्पष्ट केल्या आहेत:
- कांदा: रब्बी हंगामात साठवणुकीच्या अपुऱ्या सोयी आणि वायुवीजनाच्या अभावामुळे कांदा मोठ्या प्रमाणावर सडतो.
- सोयाबीन: चुकीच्या पद्धतीने चालवलेली यंत्रसामग्री (Combine Harvesters) आणि अवकाळी पावसामुळे सोयाबीनचे प्रचंड नुकसान होत आहे.
- सीताफळ: अयोग्य हाताळणी आणि उष्णतेच्या तणावामुळे सीताफळाच्या दर्जावर परिणाम होऊन ते मोठ्या प्रमाणावर फेकले जातात.
पर्यावरणीय आणि पोषक मूल्यांचे नुकसान
केवळ आर्थिकच नव्हे, तर याचे पर्यावरणावरही गंभीर परिणाम होत आहेत. या वाया जाणाऱ्या शेतीमालामुळे 1 दशलक्ष टनांहून अधिक कार्बन डायऑक्साइड उत्सर्जन होत आहे. यात सर्वाधिक वाटा कांद्याचा आहे, जो उघड्यावर फेकला जातो. तसेच, सोयाबीनच्या उत्पादनात होणाऱ्या नुकसानीमुळे दरवर्षी 1.47 लाख टन प्रथिने (Protein) वाया जात आहेत, जे देशाच्या पोषण उद्दिष्टांसाठी एक आव्हान आहे.
भविष्यातील संधी
या अहवालाने कृषी पायाभूत सुविधांमध्ये तातडीने सुधारणा करण्याची गरज व्यक्त केली आहे. कोल्ड चेन लॉजिस्टिक, हवामान-नियंत्रित साठवणूक आणि आधुनिक कापणी यंत्रांमध्ये गुंतवणुकीची मोठी गरज आहे. येणाऱ्या काळात कोल्ड स्टोरेज आणि फार्म-टेक क्षेत्रात काम करणाऱ्या कंपन्यांवर तंत्रज्ञान तैनात करण्यासाठी दबाव वाढू शकतो, जे या पुरवठा साखळीतील अडथळे दूर करण्यासाठी निर्णायक ठरेल.