देशातील खरिप हंगामातील कडधान्य पेरणीने वेग घेतला असून, ऑगस्ट २०२६ च्या अखेरीस पेरणीचे क्षेत्र **११३.६३ लाख हेक्टरवर** पोहोचले आहे. गेल्या वर्षीच्या तुलनेत हे प्रमाण वाढलेले असले तरी, पावसातील अनिश्चिततेमुळे उत्पादनावर आणि महागाईवर परिणाम होण्याची शक्यता वर्तवण्यात येत आहे.
चालू खरिप हंगामात कडधान्य उत्पादनासाठी शेतजमिनीच्या वापरात मोठी वाढ झाली आहे. २१ ऑगस्ट २०२६ पर्यंत कडधान्य पिकांखालील एकूण क्षेत्र ११३.६३ लाख हेक्टर नोंदवले गेले आहे, जे मागील वर्षी याच कालावधीत ११२.१४ लाख हेक्टर होते. जुलै महिन्यात झालेल्या सुधारित पावसामुळे मान्सूनच्या सुरुवातीचा विलंब भरून काढण्यास मदत झाली आहे.
पिकांची स्थिती आणि प्रादेशिक कल
एकूण पेरणी क्षेत्रात वाढ झाली असली तरी, पिकांच्या वर्गीकरणात संमिश्र चित्र आहे. प्रामुख्याने उडीद (Urad) आणि तूर (Tur) यांच्या पेरणीत मोठी भर पडली आहे, जी घरगुती वापरासाठी अत्यंत महत्त्वाची पिके आहेत. मात्र, याच्या उलट मूग (Moong) लागवडीच्या क्षेत्रात मागील वर्षीच्या तुलनेत घट दिसून येत आहे. शेतकऱ्यांनी जमिनीतील ओलावा आणि बाजारपेठेतील मागणीचा विचार करून पिकांची निवड केल्याचे दिसून येते.
राज्यानुसार कामगिरी पाहता, उत्तर प्रदेश, तेलंगणा आणि झारखंडमध्ये पेरणी क्षेत्रात चांगली वाढ झाली आहे. मात्र, कर्नाटक, महाराष्ट्र आणि मध्य प्रदेश यांसारख्या प्रमुख उत्पादक राज्यांना मात्र असमान पावसामुळे मोठ्या आव्हानांचा सामना करावा लागत आहे.
उत्पादनावरील धोका आणि आर्थिक परिणाम
केवळ वाढलेल्या पेरणी क्षेत्राचा अर्थ जास्त उत्पादन असा होत नाही. पिकांचे अंतिम उत्पन्न पूर्णपणे हवामानावर अवलंबून आहे. पावसातील अनिश्चितता आणि कोरड्या हवामानाचे दीर्घ टप्पे पिकांच्या आरोग्यासाठी, विशेषतः वाढीच्या संवेदनशील टप्प्यावर घातक ठरू शकतात. 'इंडिया मेटेरोलॉजिकल डिपार्टमेंट'ने (IMD) दिलेल्या माहितीनुसार, हवामानातील अस्थिरता कायम असून पिकांवरील ओलाव्याचा ताण उत्पादनावर परिणाम करू शकतो.
अर्थव्यवस्थेच्या दृष्टीने हे हवामानातील धोके महत्त्वाचे आहेत. कृषी उत्पन्न थेट खाद्यपदार्थांच्या किमतींशी जोडलेले आहे. जर हवामान खराब असल्यास कडधान्यांच्या किमती वाढून किरकोळ खाद्य महागाई (Retail Food Inflation) वाढण्याचा धोका निर्माण होऊ शकतो. बाजारातील तज्ज्ञांचे लक्ष आता केवळ पेरणीच्या आकडेवारीवर नसून, हंगामाच्या शेवटच्या टप्प्यात होणाऱ्या पावसावर आहे, ज्यावर पुरवठा आणि भाव अवलंबून असतील.