राकेश आणि रूपिका आनंद यांनी उत्तर प्रदेशात आपल्या सेंद्रिय शेती स्टार्टअपचा विस्तार **१५ एकरांपर्यंत** केला आहे. साथीच्या काळात 'डायरेक्ट-टू-होम' डिलिव्हरी मॉडेलवर स्थलांतरित झालेल्या या व्यवसायात आता दिल्ली-एनसीआरमध्ये कोल्ड-प्रेस्ड ऑइल आणि लोणच्यांसारखी व्हॅल्यू-एडेड उत्पादनेही उपलब्ध आहेत.
Detailed Coverage
कॉर्पोरेट क्षेत्रातील नोकऱ्या सोडून शेतीकडे वळण्याचा ट्रेंड वाढत आहे. राकेश आणि रूपिका आनंद या जोडप्यानेही आपल्या सेंद्रिय शेती व्यवसायाचा विस्तार केला आहे. बुLEDशहर, उत्तर प्रदेशातील १.२४ एकर भाडेतत्त्वावरील जागेपासून सुरुवात करून, आता हा व्यवसाय पिलखुवा येथील स्वतःच्या १५ एकर जागेवर पसरला आहे.
टिकाऊ मॉडेलची निर्मिती
माजी कॉर्पोरेट व्यावसायिक असलेल्या या जोडप्याने शेतीचा कोणताही अनुभव नसताना कृषी व्यवसायात प्रवेश केला. त्यांनी नैसर्गिक शेती पद्धतींचा अवलंब केला, ज्यामध्ये गांडूळ खत, शेणखत आणि कडुलिंबाच्या अर्कांचा वापर करून जमिनीचे आरोग्य सुधारण्यावर लक्ष केंद्रित केले. सेंद्रिय खतांसाठी देशी गाई पाळणे, हा त्यांच्या मॉडेलचा एक महत्त्वाचा भाग आहे, ज्यामुळे रासायनिक खतांवर अवलंबून न राहता जमिनीची सुपीकता टिकवून ठेवता येते.
साथीच्या काळात धोरणात्मक बदल
कोविड-19 महामारी दरम्यान व्यवसायाच्या मॉडेलमध्ये मोठा बदल झाला. पुरवठा साखळीतील अडथळे आणि पारंपरिक बाजारपेठा बंद पडल्याने, या जोडप्याने दिल्ली-एनसीआरमधील घरांपर्यंत थेट पोहोचवणारी 'डायरेक्ट-टू-होम' डिलिव्हरी सेवा सुरू केली. सोसायट्यांमधील रहिवाशांना थेट माल पोहोचवून, त्यांनी मध्यस्थांना वगळले आणि एक निष्ठावान ग्राहक वर्ग तयार केला. या बदलामुळे छोट्या प्रायोगिक शेतीतून एका व्यवहार्य 'फार्म-टू-फोर्क' (farm-to-fork) व्यवसायात रूपांतरण शक्य झाले.
उत्पादन श्रेणीतील विविधता
केवळ ताज्या हंगामी उत्पादनांच्या विक्रीपलीकडे महसूल वाढवण्यासाठी, व्यवसायात व्हॅल्यू-एडेड उत्पादनांचा समावेश करण्यात आला आहे. त्यांच्या पोर्टफोलिओमध्ये आता कोल्ड-प्रेस्ड ऑइल, पारंपरिक लोणची आणि शेतात पिकलेल्या फळांपासून बनवलेले आइस्क्रीम यांचा समावेश आहे, जे प्रिझर्व्हेटिव्ह-फ्री (preservative-free) म्हणून विकले जातात. उच्च-मूल्याच्या उत्पादनांकडे वाटचाल केल्याने कच्च्या मालाच्या तुलनेत चांगला नफा मिळवणे शक्य झाले आहे.
फार्म-टू-फोर्क व्यवसायाचे विश्लेषण
कृषी क्षेत्रातील गुंतवणूकदार आणि निरीक्षकांसाठी, हे मॉडेल स्थानिक पुरवठा साखळीची क्षमता दर्शवते. व्यवसायाने वाढ दर्शवली असली तरी, अशा 'फार्म-टू-फोर्क' व्यवसायांचे दीर्घकालीन यश थेट वितरणाचा लॉजिस्टिक खर्च व्यवस्थापित करणे, हंगामानुसार गुणवत्तेची सातत्य राखणे आणि सेंद्रिय प्रमाणपत्रांशी तडजोड न करता उत्पादन वाढवणे यावर अवलंबून असते. या उपक्रमाचे भविष्यातील परीक्षणकर्ते संस्थापकांनी भाडेतत्त्वावरील आणि स्वतःच्या जमिनीचे संतुलन कसे साधले आहे, तसेच शहरी केंद्रांमधील अत्यंत स्पर्धात्मक आणि असंघटित सेंद्रिय अन्न बाजारात ते कसे टिकून राहतात, यावर लक्ष ठेवू शकतात.