भारतातील खतांची विक्री जुलै २०२६ मध्ये **१३%** नी घसरून **७७.४४ लाख टन** झाली आहे. अवघ्या **१.८२%** नी खरीप पेरणीचे क्षेत्र कमी असल्याने कृषी क्षेत्रावर दबाव असून, यामुळे ग्रामीण मागणी आणि खत उत्पादकांच्या इन्व्हेंटरी व्यवस्थापनावर प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे.
जुलै २०२६ मध्ये खत विक्रीत घट
जुलै २०२६ मध्ये भारतातील खतांच्या मागणीत मोठी घट दिसून आली. विशेषतः खरीप हंगामासाठी महत्त्वाच्या असलेल्या या महिन्यात, प्रमुख खतांची एकूण विक्री १३% नी घसरून ७७.४४ लाख टन झाली, जी मागील वर्षी जुलै २०२५ मध्ये ८९.४१ लाख टन होती. या वर्षाच्या सुरुवातीपासूनच (एप्रिल ते जुलै) एकूण खत वापरामध्ये ९% ची घट नोंदवली गेली आहे, जी १९१.४४ लाख टन इतकी आहे.
प्रमुख खतांची स्थिती
- युरिया: सर्वाधिक वापरल्या जाणाऱ्या युरियाची विक्री ९% नी कमी होऊन ४९.२८ लाख टन झाली.
- कॉम्प्लेक्स फर्टिलायझर्स: यामध्ये २९% ची मोठी घसरण दिसून आली, विक्री १५.५१ लाख टन राहिली.
- पोटॅश (MOP): पोटॅश खतांची विक्री २१% नी घटून १.९५ लाख टन नोंदवण्यात आली.
- डीएपी (DAP): डाय-अमोनियम फॉस्फेट (DAP) ची विक्री अंदाजे १० लाख टन राहिल्याने यात मध्यम घट दिसून आली.
मान्सून आणि पेरणीचा परिणाम
खत विक्रीतील घसरणीचे मुख्य कारण म्हणजे मान्सूनचा अनियमित प्रवाह आणि त्याचा शेतीवर झालेला परिणाम. जुलैमध्ये पावसाने जोर पकडला असला तरी, हंगामाच्या सुरुवातीला झालेल्या पाणीटंचाईमुळे अनेक भागांमध्ये पेरणीला उशीर झाला. ७ ऑगस्ट २०२६ पर्यंत, खरीप पेरणीचे एकूण क्षेत्र ९६७.९२ लाख हेक्टर होते, जे मागील वर्षी याच काळात ९८५.८९ लाख हेक्टर होते. म्हणजेच, पेरणी क्षेत्रात १.८२% ची घट आहे. विशेषतः भात पेरणी क्षेत्रात ४.४% ची घट होऊन ते ३४४.७८ लाख हेक्टर पर्यंत मर्यादित राहिले.
गुंतवणूकदारांसाठी चिंता
या परिस्थितीमुळे खत उत्पादक कंपन्यांच्या इन्व्हेंटरी व्यवस्थापनावर आणि वितरणावर ताण येत आहे. मागणी अपेक्षेपेक्षा कमी राहिल्यास कंपन्यांकडे अतिरिक्त माल साठून राहण्याची शक्यता आहे, ज्यामुळे खेळत्या भांडवलावर (Working Capital) परिणाम होऊ शकतो. याशिवाय, कच्च्या मालाच्या आयातीवर परिणाम करणाऱ्या जागतिक पुरवठा साखळीतील (Supply Chain) घडामोडी आणि भू-राजकीय तणाव (Geopolitical Tensions) यांचाही फटका बसू शकतो.
पुढील वाटचाल
पुढील काळात, कृषी क्षेत्राचे अंतिम उत्पादन आणि मान्सूनच्या उर्वरित वितरणावर या क्षेत्राचे भवितव्य अवलंबून असेल. जर काही जिल्ह्यांमध्ये पावसाची कमतरता कायम राहिली, तर शेती उत्पादन आणि ग्रामीण उत्पन्नावर परिणाम होईल, ज्याचा थेट परिणाम खतांच्या मागणीवर दिसेल. गुंतवणूकदार ऑगस्ट आणि सप्टेंबर महिन्यातील विक्री आकडेवारीवर बारकाईने लक्ष ठेवून असतील, जेणेकरून या उद्योगात सुधारणा होईल की नाही हे स्पष्ट होईल.