पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी गुजरातमध्ये Banas Dairy च्या 'भारत बोवाईन ब्रीडिंग अँड रिसर्च सेंटर'चे उद्घाटन केले. **₹३२५ कोटी** खर्चाच्या या प्रकल्पात प्रगत IVF तंत्रज्ञानाचा वापर करून दुभत्या जनावरांची गुणवत्ता आणि दूध उत्पादन क्षमता वाढवण्यावर भर दिला जाणार आहे.
गुजरातच्या भाभिलडी, बनासकांठा येथे उभारलेले हे 'भारत बोवाईन ब्रीडिंग अँड रिसर्च सेंटर' भारतीय दुग्धव्यवसायाला आधुनिकतेकडे नेणारा एक महत्त्वाचा टप्पा आहे. १२७ एकर जागेवर पसरलेल्या या केंद्राच्या उभारणीसाठी ₹३२५ कोटी गुंतवणूक करण्यात आली आहे. या केंद्रामार्फत कांकरेज, गिर आणि साहिवाल यांसारख्या देशी गाईंच्या तसेच मुराह आणि मेहसाणी या म्हशींच्या जातींची पैदास सुधारण्यावर विशेष भर दिला जाणार आहे.
दुग्धोत्पादकतेवर मुख्य लक्ष
भारतीय दुग्धव्यवसाय क्षेत्रात उत्पादकता कमी असणे ही मोठी समस्या आहे. जनावरांच्या वाढत्या देखभाल खर्चामुळे शेतकऱ्यांचा नफा कमी होतो. हे संशोधन केंद्र दरवर्षी २५,००० उच्च दर्जाचे भ्रूण (Embryos) तयार करणार आहे. याद्वारे कमी खर्चात अधिक दूध देणारी जनावरे तयार करून शेतकऱ्यांचे आर्थिक उत्पन्न वाढवण्याचे उद्दिष्ट ठेवण्यात आले आहे.
तंत्रज्ञान आणि सहकार क्षेत्राची जोड
हे केंद्र 'इन-व्हिट्रो फर्टिलायझेशन' (IVF) आणि 'एम्ब्रियो ट्रान्सफर' सारख्या अत्याधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर करणार आहे. Amul च्या सहकारी नेटवर्कचा भाग असल्याने, Banas Dairy या सेवेचा लाभ थेट ग्रामीण भागातील लहान शेतकऱ्यांपर्यंत पोहोचवणार आहे, ज्यांना अशा उच्च-स्तरीय तंत्रज्ञानाचा वापर करणे सहसा शक्य नसते.
गुंतवणूकदारांसाठी काय महत्त्वाचे?
हा प्रकल्प कृषी क्षेत्रात कार्यक्षमता वाढवण्यासाठी सकारात्मक असला, तरी भविष्यात शेतकऱ्यांकडून या तंत्रज्ञानाचा स्वीकार किती वेगाने होतो, हे पाहणे महत्त्वाचे ठरेल. तसेच, उच्च-तंत्रज्ञान प्रयोगशाळा आणि कोल्ड-चेन लॉजिस्टिकचा मोठा खर्च, पशुखाद्याच्या किमतीतील चढ-उतार आणि जनावरांचे आजार यांसारखी आव्हाने या क्षेत्राच्या आर्थिक स्थिरतेवर परिणाम करू शकतात. भविष्यात या केंद्राची क्षमता आणि प्रत्यक्ष दुग्धोत्पादनातील वाढ हे महत्त्वाचे निकष ठरतील.