Adani Total Gas Ltd ची उपकंपनी Adani TotalEnergies Biomass Ltd आता 'हरित अमृत' सेंद्रिय खत आणि कॉम्प्रेस्ड बायोगॅस (CBG) प्रकल्पांमध्ये मोठी गुंतवणूक करत आहे. कंपनी कचऱ्यापासून ऊर्जा निर्मिती क्षेत्रात उतरली असून शेती आणि जनावरांच्या शेणाचा वापर करून हे प्रकल्प उभे करत आहे. गुंतवणूकदारांसाठी प्रश्न आहे की, कंपनीच्या पारंपरिक गॅस वितरणासोबतच हे ग्रीन एनर्जी उपक्रम किती फायदेशीर ठरतील.
काय घडले?
Adani Total Gas Ltd (ATGL) आता केवळ सिटी गॅस डिस्ट्रिब्युशनपुरती मर्यादित न राहता सेंद्रिय खत (Organic Fertilizer) आणि कॉम्प्रेस्ड बायोगॅस (CBG) बाजारातही सक्रिय होत आहे. या विस्ताराचे नेतृत्व कंपनीची १००% मालकीची उपकंपनी Adani TotalEnergies Biomass Ltd (ATBL) करत आहे. कंपनी 'हरित अमृत' या ब्रँड नावाने सेंद्रिय खताची विक्री करत आहे, ज्याचा मुख्य उद्देश उत्तर प्रदेश, मध्य प्रदेश आणि गुजरात येथील शेतकऱ्यांपर्यंत पोहोचणे आहे. शेतीमधील टाकाऊ पदार्थ आणि जनावरांच्या शेणाचा वापर करून नवीकरणीय ऊर्जा (Renewable Energy) आणि मातीसाठी आवश्यक पोषक तत्वे तयार करण्याच्या 'वेस्ट-टू-एनर्जी' (Waste-to-Energy) मॉडेलचा हा एक भाग आहे.
वेस्ट-टू-एनर्जी मॉडेल'
या व्यवसायाचे केंद्रस्थान उत्तर प्रदेशातील बारसा येथे असलेले कंपनीचे युनिट आहे. येथे शेतीमधील टाकाऊ पदार्थ आणि जनावरांच्या शेणावर ॲनारोबिक डायजेशन (Anaerobic Digestion) प्रक्रिया केली जाते. या प्रक्रियेत ऑरगॅनिक मटेरियलचे विघटन होऊन बायोगॅस तयार होतो. गॅस वेगळा केल्यानंतर, उर्वरित घन भागापासून 'हरित अमृत' खत बनवले जाते. कंपनी याला सर्क्युलर इकॉनॉमी (Circular Economy) प्रकल्प मानत आहे, जिथे कचरा फेकून न देता त्यापासून दोन विकण्यायोग्य उत्पादने - ग्रीन एनर्जी आणि ऑरगॅनिक खत - मिळवली जातात. बारसा प्लांटचा पहिला टप्पा सध्या सुरू आहे आणि कंपनी दिवसाला 600 टन फीडस्टॉकवर प्रक्रिया करण्यासाठी प्लांटची क्षमता वाढवण्याची योजना आखत आहे.
गुंतवणूकदारांसाठी महत्त्व'
Adani Total Gas च्या गुंतवणूकदारांसाठी, कंपनीच्या उत्पन्नाचे स्रोत (Revenue Stream) वाढवण्याचा हा प्रयत्न महत्त्वाचा आहे. कंपनीचा मुख्य व्यवसाय पाईपलाईन नैसर्गिक गॅस (Piped Natural Gas) आणि कॉम्प्रेस्ड नॅचरल गॅस (CNG) चे वितरण करणे आहे, परंतु हा नवीन बायो-एनर्जी (Bio-energy) व्यवसाय सरकारच्या सस्टेनेबल अल्टरनेटिव्ह टुवर्ड्स अफोर्डेबल ट्रान्सपोर्टेशन (SATAT) प्रोग्रामशी सुसंगत आहे. सेंद्रिय खत बाजारात प्रवेश करून, कंपनी उत्पन्नाचा दुसरा, जरी लहान असला तरी, स्रोत तयार करण्याचा प्रयत्न करत आहे. याशिवाय, कंपनी कार्बन क्रेडिट (Carbon Credit) संधींचाही शोध घेत आहे, ज्यामुळे दीर्घकाळात अतिरिक्त फायदा होऊ शकतो. तथापि, हे लक्षात घेणे महत्त्वाचे आहे की हा एक भांडवल-केंद्रित प्रकल्प (Capital-intensive project) आहे ज्यासाठी प्रक्रिया पायाभूत सुविधांमध्ये मोठ्या गुंतवणुकीची आवश्यकता आहे.
ऑपरेशनल धोके आणि अंमलबजावणी'
केवळ गॅस युटिलिटी कंपनीतून कचरा व्यवस्थापन आणि खत व्यवसायात संक्रमण करणे हे काही विशिष्ट धोक्यांसह येते. भारतातील कोणत्याही वेस्ट-टू-एनर्जी प्रकल्पासाठी सर्वात मोठे आव्हान म्हणजे पुरवठा साखळी (Supply Chain). मोठ्या प्रमाणावर सातत्यपूर्ण आणि उच्च-गुणवत्तेचा शेतीचा कचरा आणि जनावरांचे शेण गोळा करणे अनेकदा कठीण असते, ज्यामुळे ऑपरेशनल अडचणी येऊ शकतात. जर कंपनीला कचऱ्याचा नियमित पुरवठा राखता आला नाही, तर बायोगॅस आणि खत प्लांटची कार्यक्षमता कमी होऊ शकते. याव्यतिरिक्त, खत व्यवसाय अत्यंत स्पर्धात्मक आहे आणि कंपनीला स्थानिक तसेच प्रादेशिक खत ब्रँड्सशी स्पर्धा करण्यासाठी एक मजबूत वितरण नेटवर्क (Distribution Network) स्थापित करावे लागेल.
गुंतवणूकदारांनी काय लक्ष ठेवावे?
पुढील काळात, गुंतवणूकदारांसाठी बायोमास विभागातून मिळणाऱ्या महसुलाच्या प्रमाणावर लक्ष ठेवणे महत्त्वाचे ठरेल. कंपनी अहमदाबाद आणि राजकोट सारख्या शहरांमध्ये शहरी कचरा व्यवस्थापन प्रकल्प (Urban Waste Projects) यशस्वीरित्या वाढवू शकते का, यावर गुंतवणूकदार लक्ष ठेवू शकतात. याशिवाय, बारसा प्रकल्पाची क्षमता वापर (Capacity Utilization) आणि स्पर्धात्मक खत बाजारात कंपनी नफा मार्जिन (Profit Margins) टिकवून ठेवण्यास किती सक्षम आहे, हे समजून घेणे महत्त्वाचे ठरेल की हे विविधीकरण धोरण (Diversification Strategy) खरोखर मूल्य प्रदान करत आहे की नाही.