Whalesbook
देशांतर्गत उत्पादनाला चालना
अर्थसंकल्प 2026 मधील या तरतुदींमुळे भारतीय एरोस्पेस (Aerospace) आणि डिफेन्स (Defence) उत्पादन क्षेत्रात मोठे बदल अपेक्षित आहेत. सरकारने नागरी (Civilian) प्रशिक्षण विमानांसाठी लागणाऱ्या कंपोनंट्सवरील बेसिक कस्टम ड्युटी (Basic Customs Duty) पूर्णपणे माफ केली आहे. यामुळे देशांतर्गत उत्पादन क्षमता वाढेल आणि 'आत्मनिर्भर भारत' (Atmanirbhar Bharat) अंतर्गत आपली पुरवठा साखळी (Supply Chain) मजबूत होईल. संरक्षण विमानांच्या सुट्या भागांसाठी, विशेषतः मेंटेनन्स, रिपेअर आणि ओव्हरहॉल (MRO) ऑपरेशन्ससाठी लागणाऱ्या कच्च्या मालावरील ड्युटी सूट दिल्याने संरक्षण युनिट्सची कार्यक्षमता आणि लागत-प्रभावीता (Cost-effectiveness) वाढेल. या एकत्रित उपायांमुळे भारत जागतिक स्तरावर विमान उत्पादन आणि MRO सेवांचे एक प्रमुख केंद्र बनण्यास सज्ज होईल.
क्षेत्रातील सद्यस्थिती आणि विश्लेषण
भारताची एरोस्पेस आणि डिफेन्स निर्यात वाढवण्याच्या महत्त्वाकांक्षेच्या पार्श्वभूमीवर या बजेट घोषणा झाल्या आहेत. या ड्युटी कपातीमुळे कंपोनंट्सच्या निर्मिती खर्चात 10% ते 15% पर्यंत बचत होण्याची शक्यता आहे. मात्र, विशेषतः नागरी विमान उद्योगात अजूनही अनेक सुट्या भागांसाठी आयातीवर जास्त अवलंबून राहावे लागते. हिंदुस्तान एरोनॉटिक्स लिमिटेड (HAL), भारत डायनॅमिक्स लिमिटेड (BDL) आणि भारत इलेक्ट्रॉनिक्स लिमिटेड (BEL) सारख्या मोठ्या सरकारी कंपन्यांना याचा थेट फायदा होण्याची शक्यता आहे. HAL आणि BDL च्या शेअर्समध्ये चांगला वाढीचा कल दिसून येत आहे, कारण त्यांचे ऑर्डर्स (Orders) मोठे आहेत आणि विस्ताराचे (Expansion) काम सुरू आहे. BEL चे शेअर्स मात्र तुलनेने स्थिर आहेत, पण त्यांचे रडार (Radar) आणि इलेक्ट्रॉनिक वॉरफेअर (Electronic Warfare) सिस्टीममधील काम वेगाने वाढत आहे. ऍस्ट्रा मायक्रोवेव्ह प्रॉडक्ट्स (Astra Microwave Products) सारख्या कंपन्या, ज्या महत्त्वाचे कंपोनंट्स बनवतात, त्यांच्या शेअर्समध्येही चढ-उतार असले तरी वाढीचा कल आहे, जो या क्षेत्रातील गुंतवणूकदारांच्या वाढत्या आवडीचे संकेत देतो. ऐतिहासिकदृष्ट्या, अशा बजेटमधील सवलतींमुळे डिफेन्स PSU (Public Sector Undertakings) च्या शेअर्सना अल्पकालीन फायदा झाला आहे, परंतु दीर्घकाळ टिकणारी कामगिरी ऑर्डर्सची पूर्तता आणि बाजाराची एकूण स्थिती यावर अवलंबून असते. नागरी विमान उत्पादन क्षेत्र मात्र जागतिक पुरवठा साखळी आणि मागणीतील बदलांना जास्त संवेदनशील आहे.
भविष्यातील वाटचाल आणि अपेक्षा
या ड्युटी सवलतींचा दीर्घकालीन प्रभाव 'मेक इन इंडिया' (Make in India) कार्यक्रमांशी किती प्रभावीपणे जोडला जातो आणि खाजगी क्षेत्राला किती प्रोत्साहन मिळते, यावर अवलंबून असेल. बोईंग (Boeing) आणि एअरबस (Airbus) सारखे आंतरराष्ट्रीय उत्पादक भारतात आपले उत्पादन वाढवत आहेत, तर टाटा ॲडव्हान्स्ड सिस्टीम्स (Tata Advanced Systems Limited) सारख्या कंपन्या नवीन भागीदारी करून आपल्या क्षमता वाढवत आहेत. HAL ला नुकतेच मोठे ऑर्डर्स मिळाले आहेत आणि Tata Advanced Systems Limited ने नवीन भागीदारी करार केले आहेत, ज्यामुळे या क्षेत्रात अधिक गुंतवणूक आणि घडामोडी अपेक्षित आहेत. बजेटमधील या उपायांचे यश हे स्थानिक उत्पादनाला किती बळ मिळते, उत्पादन खर्च किती कमी होतो आणि भारत जागतिक स्तरावर एरोस्पेस आणि डिफेन्स क्षेत्रात किती मजबूत स्थान निर्माण करतो, यावर ठरेल.