Whalesbook
ભારત-US વેપાર વાટાઘાટો: નીતિગત ફેરફારો વચ્ચે પ્રગતિ
૨૬ ફેબ્રુઆરી, ૨૦૨૬ ના રોજ, ભારતના વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રી પીયૂષ ગોયલે અમેરિકાના વાણિજ્ય સચિવ હોવર્ડ લ્યુટનિક અને ભારતમાં અમેરિકી રાજદૂત સેર્ગિયો ગોર સાથે મહત્વપૂર્ણ ચર્ચા કરી. આ બેઠકનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય બંને દેશો વચ્ચે વેપાર અને આર્થિક ભાગીદારીને આગળ ધપાવવાનો હતો, ખાસ કરીને દ્વિપક્ષીય વેપાર કરારના પ્રથમ તબક્કા (Phase 1) માટે કાયદાકીય લખાણને અંતિમ ઓપ આપવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું. આ બેઠક અમેરિકાની વેપાર નીતિમાં ચાલી રહેલા મોટા ફેરફારો અને અનિશ્ચિતતા વચ્ચે યોજાઈ હતી.
ટેરિફ નીતિમાં અચાનક બદલાવ: શું છે કારણ?
આ સમગ્ર પરિસ્થિતિનો મુખ્ય મુદ્દો એ છે કે ટેરિફ ઘટાડવાના નિર્ધારિત માળખા અને તાત્કાલિક ધોરણે લાદવામાં આવેલા નવા વૈશ્વિક ટેરિફ વચ્ચે તણાવ જોવા મળી રહ્યો છે. ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬ ની શરૂઆતમાં, બંને દેશોએ ભારતીય વસ્તુઓ પર અમેરિકી ટેરિફને 50% થી ઘટાડીને 18% કરવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો હતો. પરંતુ, ૨૦ ફેબ્રુઆરી, ૨૦૨૬ ના રોજ અમેરિકાની સુપ્રીમ કોર્ટના એક મોટા નિર્ણયે આ પરિસ્થિતિ બદલી નાખી. કોર્ટે રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ દ્વારા ઇમરજન્સી ઇકોનોમિક પાવર્સ એક્ટ (IEEPA) હેઠળ લાદવામાં આવેલા અગાઉના ટેરિફને મંજૂરીના અભાવે રદબાતલ ઠેરવ્યા. આના જવાબમાં, અમેરિકી પ્રશાસને ૨૪ ફેબ્રુઆરી, ૨૦૨૬ થી ટ્રેડ એક્ટ ૧૯૭૪ ની કલમ ૧૨૨ હેઠળ 10% નો કામચલાઉ વૈશ્વિક ટેરિફ લાગુ કર્યો, જે સંભવતઃ 15% સુધી વધી શકે છે. આ ઝડપી નીતિગત ફેરફાર વેપાર કરાર તરફ સહયોગ અને તાત્કાલિક વેપાર સંઘર્ષ એમ બેવડું વાતાવરણ ઊભું કરે છે.
મુખ્ય નિકાસ ક્ષેત્રો પર અસર
પ્રસ્તાવિત 18% ટેરિફ દરથી માહિતી ટેકનોલોજી, ફાર્માસ્યુટિકલ્સ, ટેક્સટાઈલ્સ અને ઓટોમોટિવ કોમ્પોનન્ટ્સ જેવા ભારતના મુખ્ય નિકાસ ક્ષેત્રોને ફાયદો થવાની સંભાવના છે. આ ઘટાડો ભારતીય નિકાસકારોની સ્પર્ધાત્મકતાને પુનઃસ્થાપિત કરી શકે છે અને તેમને ચીન, વિયેતનામ અને બાંગ્લાદેશ જેવા દેશો સામે ફાયદો કરાવી શકે છે. ઐતિહાસિક રીતે, ભારતીય બજારો ભારત-US વેપાર નીતિના ફેરફારો પ્રત્યે સંવેદનશીલ રહ્યા છે, જ્યાં મોટા કરારો બાદ ક્ષેત્ર-વિશિષ્ટ તેજી અને ટેરિફ વિવાદોને કારણે અસ્થિરતા જોવા મળી છે.
જોખમો અને પડકારો
જોકે, બજારનો ઉત્સાહ નવા ટેરિફને કારણે નોંધપાત્ર જોખમો ધરાવે છે. સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્ણય અને ત્યારબાદ કામચલાઉ ટેરિફ લાગુ કરવાથી નીતિગત અણધાર્યાપણું સર્જાયું છે. જ્યારે ફેઝ 1 કરાર 18% ટેરિફ દરનું લક્ષ્ય રાખે છે, ત્યારે તાત્કાલિક 10%-15% વૈશ્વિક સરચાર્જ જટિલતા અને સંભવિત અણધાર્યા ખર્ચ ઉમેરે છે. આ નિયમનકારી અસ્થિરતા ફેઝ 1 કરારને અંતિમ સ્વરૂપ આપવામાં વધુ વિલંબ કરી શકે છે, જે પહેલેથી જ મોકૂફ રાખવામાં આવ્યો હતો. ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રની વેપાર નીતિમાં અચાનક ફેરફારોને કારણે કોઈપણ કરારની લાંબા ગાળાની સ્થિરતા અંગે ચિંતાઓ યથાવત છે. કલમ ૧૨૨ હેઠળ લાગુ કરાયેલ ટેરિફનો પણ ૧૫૦ દિવસનો સમયગાળો હોય છે, જે અનિશ્ચિતતા વધારે છે.
ભવિષ્યની દિશા
તાત્કાલિક વેપાર નીતિની અસ્થિરતા હોવા છતાં, બંને દેશો તેમના વચગાળાના વેપાર કરારને અંતિમ સ્વરૂપ આપવા માટે પ્રતિબદ્ધ છે. વાટાઘાટોકારો તાજેતરના વિકાસના અસરોનું પુનઃમૂલ્યાંકન કર્યા પછી વોશિંગ્ટન ડી.સી. માં ફરીથી મળવાની અપેક્ષા છે. માર્ચ ૨૦૨૬ માં કરાર પર હસ્તાક્ષર કરવા અને એપ્રિલ ૨૦૨૬ સુધીમાં તેને અમલમાં મૂકવાનો લક્ષ્યાંક છે. આ પગલું ભારતને ઈન્ડો-પેસિફિક ક્ષેત્રમાં એક મુખ્ય અમેરિકી સાથી તરીકે સ્થાપિત કરશે. જોકે, આ કરારની સફળતા અને સ્થિરતા ચાલી રહેલી ટેરિફની અનિશ્ચિતતાના નિરાકરણ પર નિર્ભર રહેશે.