નેપાળમાં આવેલા વિનાશક પૂર માટે ચીને પોતાના હાઇડ્રોપાવર પ્રોજેક્ટ્સને જવાબદાર માનવાનો સ્પષ્ટ ઈનકાર કર્યો છે. પ્રાથમિક તપાસમાં કુદરતી કારણો જવાબદાર હોવાનું મનાય છે, પરંતુ હિમાલયમાં ચાલી રહેલા વિશાળ પ્રોજેક્ટ્સની સુરક્ષા પર સવાલો ઉઠ્યા છે.
ચીની સત્તાવાળાઓએ સત્તાવાર રીતે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ૨૬ ઓગસ્ટ, ૨૦૨૬ના રોજ નેપાળ-ચીન સરહદ પર આવેલા વિનાશક પૂરમાં તિબેટ ક્ષેત્રના તેમના હાઇડ્રોપાવર પ્રોજેક્ટ્સની કોઈ ભૂમિકા નથી. આ કુદરતી આફતમાં મોટી સંખ્યામાં જાનહાનિ અને માળખાકીય નુકસાન થયું છે, જેના કારણે હિમાલય પટ્ટીમાં ચાલી રહેલા વિશાળ નિર્માણ કાર્યોની પર્યાવરણીય સુરક્ષા અંગે ગંભીર પ્રશ્નો ઊભા થયા છે.
સૈદ્ધાંતિક સ્પષ્ટતા અને વૈજ્ઞાનિક મત
બેઇજિંગમાં આયોજિત એક બ્રીફિંગમાં ચીની અધિકારીઓએ જણાવ્યું હતું કે ડેમના સંચાલન કે માળખાકીય ખામીને કારણે પૂર આવ્યું હોવાના તમામ આક્ષેપો પાયાવિહોણા છે. વૈજ્ઞાનિક રિપોર્ટ્સ અને પ્રાદેશિક મોનિટરિંગ એજન્સીઓનું કહેવું છે કે આ ઘટના મુખ્યત્વે ગ્લેશિયરના તૂટવા (Glacial Collapse) અથવા બરફના પહાડો ધસી પડવાને કારણે સર્જાઈ હતી, જે એક સંપૂર્ણ કુદરતી પ્રક્રિયા છે.
વિવાદનું કેન્દ્ર: Brahmaputra River Mega-Dam
આ આફતે USD 167.8 અબજના ખર્ચે બની રહેલા બ્રહ્મપુત્રા નદીના મેગા-ડેમ પ્રોજેક્ટ પર સૌનું ધ્યાન ખેંચ્યું છે. આ પ્રોજેક્ટ સક્રિય સિસ્મિક ફોલ્ટ લાઇન (Seismic Fault Line) પર સ્થિત હોવાથી પર્યાવરણવાદીઓ લાંબા સમયથી તેની સુરક્ષા અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી રહ્યા છે. ચીન ભલે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરના સુરક્ષા માપદંડોનું પાલન કરવાનો દાવો કરે, પરંતુ આ ભૌગોલિક રીતે અસ્થિર વિસ્તારમાં નિર્માણ કાર્ય ચાલુ રાખવું તે એક કાયમી જોખમ સમાન છે.
આ ઘટના બાદ નેપાળ અને ચીન વચ્ચે ડેટા શેરિંગ અને ડિઝાસ્ટર મેનેજમેન્ટમાં રહેલી ખામીઓ પણ સામે આવી છે. ભવિષ્યમાં નદીના ઉપરવાસમાં કુદરતી તળાવો (Barrier Lakes) બનવાની શક્યતાઓને જોતા, પ્રાદેશિક સ્થિરતા અને પર્યાવરણીય જોખમો પર નજર રાખવી રોકાણકારો અને એનાલિસ્ટો માટે અનિવાર્ય બની ગયું છે.