SpiceJet ની મુશ્કેલીઓ વધી: ₹144 કરોડના દેવા મામલો દિલ્હી હાઇકોર્ટમાં, શેર પર દબાણ

કોર્ટનો ચુકાદો અને નાણાકીય તણાવ

સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્ણય અનુસાર, SpiceJet અને તેના ભૂતપૂર્વ પ્રમોટર કાલનિધિ મરન વચ્ચે ચાલી રહેલા ₹144 કરોડના દેવાની ચૂકવણીના વિવાદને હવે દિલ્હી હાઇકોર્ટમાં લઈ જવામાં આવ્યો છે. આ નિર્ણય એરલાઇનની અત્યંત કફોડી નાણાકીય સ્થિતિ વચ્ચે આવ્યો છે. SpiceJet ના ચેરમેન અને મેનેજિંગ ડિરેક્ટર અજય સિંહે કાલનિધિ મરનને ₹144 કરોડ તાત્કાલિક ચૂકવવાના બદલામાં પોતાની ગુરુગ્રામ સ્થિત અંગત મિલકત ગીરવે મુકવાની દરખાસ્ત કરી છે. કંપનીએ એવી પણ દલીલ કરી છે કે 'ખાનગી હિત કરતાં જાહેર હિત વધુ મહત્વનું છે', જે તેની નાણાકીય મુશ્કેલીઓનો સ્પષ્ટ સંકેત આપે છે. હાલમાં SpiceJet નો શેર ભાવ લગભગ ₹12.11 થી ₹12.51 ની આસપાસ છે, અને તેની માર્કેટ કેપિટાલાઇઝેશન ₹1,848 કરોડ થી ₹2,136 કરોડ (મે 2026 ના મધ્ય સુધીમાં) ની વચ્ચે છે. કંપનીનો નેગેટિવ પ્રાઇસ-ટુ-અર્નિંગ (P/E) રેશિયો લગભગ -2.39 થી -5.94 અને નેગેટિવ બુક વેલ્યુ પ્રતિ શેર તેની સતત ખોટ અને નાજુક નાણાકીય સ્થિતિ દર્શાવે છે.

ભારતીય એવિએશન માર્કેટમાં તીવ્ર સ્પર્ધા

ભારતીય એવિએશન માર્કેટમાં વિકાસ જોવા મળી રહ્યો છે, પરંતુ સ્પર્ધા ખૂબ જ તીવ્ર બની રહી છે. InterGlobe Aviation (IndiGo) આ ક્ષેત્રમાં સૌથી મોટી કંપની છે, જેણે FY24-25 માં ₹7,253.30 કરોડ નો તગડો નેટ પ્રોફિટ નોંધાવ્યો છે અને 60% થી વધુ માર્કેટ શેર ધરાવે છે. IndiGo પાસે ઉત્તમ લિક્વિડિટી, સોલ્વન્સી અને નફાકારકતા છે. તેની સરખામણીમાં, SpiceJet ઊંડી નાણાકીય કટોકટીનો સામનો કરી રહી છે. કંપનીએ સતત અનેક ક્વાર્ટરમાં નેટ લોસ નોંધાવ્યો છે, અને ઓડિટર્સે તેની નાણાકીય સ્થિતિ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. આ ઉપરાંત, Air India એ પણ નાણાકીય વર્ષ 2026 માં $2.8 બિલિયન નો મોટો નુકસાન નોંધાવ્યો છે.

ભૌગોલિક રાજકીય તણાવ અને ઓપરેટિંગ ખર્ચમાં વધારો

મધ્ય પૂર્વમાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષને કારણે ભારતીય એરલાઇન્સને ભારે અસર થઈ છે. SpiceJet એ માર્ચ મહિનામાં તેની 55% થી વધુ આંતરરાષ્ટ્રીય ફ્લાઇટ્સ રદ કરવી પડી હતી. આના કારણે સમગ્ર ઉડ્ડયન ક્ષેત્રને અંદાજે ₹6,000 કરોડ નું નુકસાન થયું છે. સંઘર્ષને કારણે હવાઈ માર્ગોમાં પ્રતિબંધો અને લાંબા રૂટને કારણે ઇંધણનો વપરાશ લગભગ 1.3 થી 1.9 ટન પ્રતિ ફ્લાઇટ વધ્યો છે, જેનાથી ઓપરેટિંગ ખર્ચમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. જેટ ફ્યુઅલના ભાવમાં પણ મોટો ઉછાળો આવ્યો છે, જે હવે ઓપરેટિંગ ખર્ચના 55-60% સુધી પહોંચી ગયો છે. ફેડરેશન ઓફ ઇન્ડિયન એરલાઇન્સ (Federation of Indian Airlines) એ ચેતવણી આપી છે કે આ દબાણોને કારણે ઉદ્યોગ 'ઓપરેશન બંધ કરવાની અણી પર' છે.

નાણાકીય સ્વાસ્થ્ય પર ગંભીર પ્રશ્નો

SpiceJet ની નાણાકીય સ્થિતિમાં ઘણી ઊંડી સમસ્યાઓ જોવા મળી રહી છે. કંપની સતત ઓપરેટિંગ લોસમાં છે, નેટવર્થ નેગેટિવ છે, અને 'અન્ય આવક' (other income) પર તેની નિર્ભરતા તેના લાંબા ગાળાના અસ્તિત્વ પર પ્રશ્નાર્થ ઉભો કરે છે. પ્રમોટર્સનો શેરહોલ્ડિંગ હિસ્સો માત્ર 24.19% છે, જેમાંથી 39% થી વધુ ગીરવે મુકાયેલો છે. એરલાઇન ભૂતકાળમાં લેસર (lessors) સાથે વારંવાર વિવાદોમાં રહી છે, જેના કારણે વિમાનો જપ્ત થયા છે. તાજેતરમાં, UK કોર્ટે તેને unpaid dues માટે $8 મિલિયન ચૂકવવાનો આદેશ આપ્યો હતો. આ બધા વચ્ચે, SpiceJet નો શેર છેલ્લા એક વર્ષમાં 72% થી વધુ ઘટ્યો છે અને તમામ મુખ્ય મૂવિંગ એવરેજ (moving averages) થી નીચે ટ્રેડ કરી રહ્યો છે, જે સતત વેચાણ દબાણ દર્શાવે છે.

આગળ શું?

SpiceJet નું ભવિષ્ય અત્યંત અનિશ્ચિત જણાઈ રહ્યું છે. તેની ક્ષમતા તેની કાનૂની જવાબદારીઓ, વધતા ઓપરેટિંગ ખર્ચ અને ભંડોળ ઊભું કરવાની ક્ષમતા પર નિર્ભર રહેશે. IndiGo જેવા મજબૂત હરીફો સામે તેની નાણાકીય નબળાઈઓ તેને વૃદ્ધિનો લાભ લેતા અટકાવી શકે છે.