PM-eBus Sewa યોજના હેઠળ **3,604** ઈલેક્ટ્રિક બસના કોન્ટ્રાક્ટ માટે સોફ્ટવેર અને ફિલ્મ પ્રોડક્શન જેવી બિન-ઓટોમોટિવ કંપનીઓએ રસ દાખવ્યો છે. આ કંપનીઓ Tata Motors અને JBM જેવી કંપનીઓ સાથે ભાગીદારી કરી ટ્રાન્સપોર્ટ બિઝનેસમાં પ્રવેશ કરી રહી છે.
સરકારની મહત્વાકાંક્ષી PM-eBus Sewa પહેલ હેઠળ એક આશ્ચર્યજનક ઘટનાક્રમ સામે આવ્યો છે. સોફ્ટવેર ડેવલપર્સ અને ફિલ્મ પ્રોડક્શન હાઉસ જેવી કંપનીઓએ 3,604 ઈલેક્ટ્રિક બસ ચલાવવા માટે બિડ સબમિટ કરી છે. આ કંપનીઓ પોતે બસનું ઉત્પાદન કરવાને બદલે મુખ્ય 'સર્વિસ ઓપરેટર' તરીકે કામ કરશે અને ટેકનિકલ સપ્લાય માટે Tata Motors અને JBM જેવી દિગ્ગજ કંપનીઓ સાથે ભાગીદારી કરશે.
'ગ્રોસ કોસ્ટ કોન્ટ્રાક્ટ' (GCC) મોડલ શું છે?
આ કંપનીઓ માટે આ ક્ષેત્રમાં પ્રવેશવાનું મુખ્ય કારણ ગવર્મેન્ટનું 'ગ્રોસ કોસ્ટ કોન્ટ્રાક્ટ' (GCC) મોડલ છે. આ પીપીપી (PPP) મોડલ હેઠળ કંપનીએ ફક્ત સેવા આપવાની છે. એટલે કે, બસની વ્યવસ્થા, ડ્રાઈવરોનું સંચાલન અને રોજિંદી કામગીરી બિડર સંભાળશે, જ્યારે મેન્યુફેક્ચરર માત્ર સપ્લાય અને મેન્ટેનન્સ પર ધ્યાન આપશે. આ મોડલથી એવી કંપનીઓ પણ ટ્રાન્સપોર્ટ ક્ષેત્રે આવી શકે છે જે ઓટોમોબાઈલનો અનુભવ નથી ધરાવતી.
સબસિડી અને કમાણીનું ગણિત
આ પ્રોજેક્ટને ₹20,000 કરોડના કેન્દ્રીય સબસિડી પૂલનો ટેકો છે. સરકાર કિલોમીટર દીઠ નિશ્ચિત ચૂકવણી કરશે:
- 12-મીટર બસ માટે ₹24 પ્રતિ કિમી
- 9-મીટર બસ માટે ₹22 પ્રતિ કિમી
- 7-મીટર મિની બસ માટે ₹20 પ્રતિ કિમી
આ વ્યવસ્થા કંપનીઓને એક નિશ્ચિત રેવન્યુ સ્ટ્રીમ પૂરી પાડે છે, જે રોકાણકારો માટે આકર્ષક બની શકે છે.
શું છે મોટા જોખમો?
જોકે, જાહેર પરિવહનનું સંચાલન કરવું એ સોફ્ટવેર કે મીડિયા બિઝનેસ કરતા સાવ અલગ છે. ચાર્જિંગ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, ડ્રાઈવર ટ્રેનિંગ અને મેન્ટેનન્સ જેવી જટિલ લોજિસ્ટિક્સ મોટી ચેલેન્જ છે. આ ઉપરાંત, સ્ટેટ ટ્રાન્સપોર્ટ અન્ડરટેકિંગ તરફથી પેમેન્ટમાં વિલંબ થવાનું જોખમ પણ રહેલું છે. જો પેમેન્ટ સાયકલ લાંબી થાય, તો ઓછી રોકડ રકમ ધરાવતી કંપનીઓ માટે વર્કિંગ કેપિટલનું દબાણ વધી શકે છે.