Whalesbook
અમલીકરણ અને ફંડિંગમાં ગતિ
Sagarmala initiative એ દરિયાઈ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને મજબૂત બનાવવામાં નોંધપાત્ર પ્રગતિ દર્શાવી છે. હાલમાં, કુલ ₹3,581 કરોડ ના મૂલ્યના 50 મહત્વપૂર્ણ પ્રોજેક્ટ્સ અમલીકરણ હેઠળ છે. આ પહેલ હેઠળ, બંદરો, શિપિંગ અને જળમાર્ગ મંત્રાલયે આ કાર્યો માટે ₹1,532 કરોડ ની નાણાકીય સહાય મંજૂર કરી છે, જેમાંથી ₹1,143 કરોડ ની રકમ વાસ્તવમાં વિતરિત પણ થઈ ચૂકી છે. આંકડા દર્શાવે છે કે યોજના હેઠળ અત્યાર સુધીમાં કુલ 128 પ્રોજેક્ટ્સને ₹8,936 કરોડ ની મંજૂરી મળી ચૂકી છે, જે દેશના દરિયાઈ ક્ષેત્રના પુનર્નિર્માણ માટે વ્યાપક પ્રતિબદ્ધતા દર્શાવે છે. આ પ્રોજેક્ટ્સ આંધ્ર પ્રદેશ, ગોવા, ગુજરાત, કર્ણાટક અને ઓડિશા જેવા મુખ્ય દરિયાકાંઠા રાજ્યોમાં ચાલી રહ્યા છે.
ધ્યેય અને વર્તમાન સ્કેલ: એક તુલના
2015 માં શરૂ કરાયેલી Sagarmala પહેલનો મુખ્ય હેતુ ભારતના લોજિસ્ટિક્સ ઇકોસિસ્ટમને પુનર્ગઠન કરવાનો છે. આનો ઉદ્દેશ્ય ખર્ચ ઘટાડવાનો અને કાર્ગો ટ્રાન્ઝિટ સમયને ઓછો કરવાનો છે. આ કાર્યક્રમનો લક્ષ્યાંક એક પોર્ટ-આધારિત, ખર્ચ-અસરકારક અને સંકલિત રાષ્ટ્રીય લોજિસ્ટિક્સ નેટવર્ક બનાવવાનો છે, જેમાં પરંપરાગત પરિવહનથી કાર્યક્ષમ દરિયાકાંઠાના અને જળમાર્ગ નેટવર્ક તરફ સ્થળાંતર થાય. Sagarmala દ્વારા ડોમેસ્ટિક અને EXIM કાર્ગો માટે લોજિસ્ટિક્સ ખર્ચમાં વાર્ષિક ₹35,000 થી ₹40,000 કરોડ ની બચત અને 12.5 મિલિયન ટન કાર્બન ઉત્સર્જન ઘટાડવાનું પણ લક્ષ્ય રાખવામાં આવ્યું છે. તાજેતરના વર્ષોમાં નોંધપાત્ર સિદ્ધિઓ મળી છે; છેલ્લા દાયકામાં દરિયાઈ શિપિંગમાં 118% નો વધારો થયો છે, અંતર્દેશીય જળમાર્ગ કાર્ગોમાં 700% નો ઉછાળો આવ્યો છે, અને નવ ભારતીય બંદરો વિશ્વના ટોચના 100 માં સ્થાન પામ્યા છે. જોકે, કુલ મંજૂર પ્રોજેક્ટ ખર્ચ ₹8,936 કરોડ અને હાલમાં અમલીકરણ હેઠળના ₹3,581 કરોડ ના પ્રોજેક્ટ્સ, ભારતને વૈશ્વિક સ્તરે સ્પર્ધાત્મક બનાવવા માટે જરૂરી રોકાણની સરખામણીમાં હજુ નાનો ભાગ છે. દાખલા તરીકે, વૈશ્વિક પોર્ટ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર માર્કેટ 2030 સુધીમાં આશરે USD 248.46 બિલિયન સુધી પહોંચવાનો અંદાજ છે. આ ઉપરાંત, પ્રોજેક્ટમાં વિલંબ અને ખર્ચમાં વધારા જેવી ઐતિહાસિક ચિંતાઓ પણ જોવા મળી છે, જેમ કે વડાવન પોર્ટ જેવા નિર્ણાયક પ્રોજેક્ટ્સ પર ધીમી પ્રગતિ.
વ્યાપક આર્થિક સંદર્ભ અને ભવિષ્યની રૂપરેખા
ભારતમાં લોજિસ્ટિક્સ ખર્ચ, સુધારો થવા છતાં, વૈશ્વિક માપદંડો કરતાં વધારે છે. તે GDP ના આશરે 10-14% છે, જ્યારે ચીનમાં તે 8% અને યુરોપમાં 12% છે. Sagarmala initiative આ ખર્ચ ઘટાડવા અને વેપાર સ્પર્ધાત્મકતા વધારવાની રાષ્ટ્રીય રણનીતિનો એક મુખ્ય ભાગ છે. નિષ્ણાતોના મતે, ભારતીય પોર્ટ્સ અને લોજિસ્ટિક્સ ક્ષેત્રમાં સતત વૃદ્ધિ જોવા મળશે, જેમાં FY25-30 દરમિયાન કન્ટેનર ટ્રાફિકમાં 7% CAGR ની વૃદ્ધિનો અંદાજ છે. કેન્દ્રીય બજેટ 2026-27 પણ જહાજ નિર્માણ, અંતર્દેશીય જળમાર્ગો અને મલ્ટિમોડલ લોજિસ્ટિક્સ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરીને એક વ્યાપક દરિયાઈ ક્ષેત્ર સુધારણા વ્યૂહરચના સૂચવે છે. સરકાર 2047 સુધીમાં પોર્ટ હેન્ડલિંગ ક્ષમતામાં નોંધપાત્ર વધારો કરવા માટે Sagarmala હેઠળ ભારે રોકાણનું લક્ષ્ય ધરાવે છે. જેમ જેમ આ પહેલ આગળ વધશે, તેની સફળતા કાર્યક્ષમ પ્રોજેક્ટ અમલીકરણ, ભૂતકાળની અડચણોને દૂર કરવા અને ભારતના દરિયાઈ નેતૃત્વના લક્ષ્યોને પહોંચી વળવા માટે ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર વિકાસની ગતિ જાળવી રાખવા પર નિર્ભર રહેશે.