લાલ સમુદ્રનું સંકટ: નૂર વધ્યું, નિકાસકારોની મુશ્કેલી વધી!

શિપિંગ ખર્ચમાં મોટો ઉછાળો!

મધ્ય પૂર્વમાં વધી રહેલા લશ્કરી સંઘર્ષને કારણે વૈશ્વિક શિપિંગ જગતમાં મોટો ફેરફાર આવ્યો છે. MSC, Maersk, Hapag-Lloyd અને CMA CGM જેવી મોટી શિપિંગ કંપનીઓએ લાલ સમુદ્રના માર્ગો પર કામગીરી સ્થગિત કરી દીધી છે અથવા તો પોતાના જહાજોને કેપ ઓફ ગુડ હોપ થઈને લાંબા માર્ગે વાળ્યા છે. આના કારણે યુરોપ અને ઉત્તર અમેરિકા જતા માલસામાન માટે ટ્રાન્ઝિટ સમયમાં અંદાજે 10 થી 20 દિવસનો વધારો થયો છે. આ લાંબા રૂટને કારણે અસરકારક જહાજ ક્ષમતામાં ઘટાડો થયો છે, હાલમાં લગભગ 2.5 મિલિયન TEU જેટલી વૈશ્વિક ક્ષમતા આ લાંબા માર્ગોમાં જ વપરાઈ રહી છે.

વૉર-રિસ્ક ઇન્શ્યોરન્સ પ્રીમિયમ, ક્રૂ માટે વધારાના ભથ્થા અને સુરક્ષા વ્યવસ્થા જેવી વધેલી કિંમતોને પહોંચી વળવા માટે, શિપિંગ કંપનીઓએ $2,000 થી $4,000 પ્રતિ કન્ટેનર સુધીનો ઈમરજન્સી કોન્ફ્લિક્ટ સરચાર્જ (Emergency Conflict Surcharge) લાગુ કર્યો છે. ભલે આ કરારો હેઠળ કાયદેસર હોય, પરંતુ આ વધારાનો બોજ નિકાસકારો પર આવી રહ્યો છે.

વૈશ્વિક વેપાર પર અસર

આ ભૌગોલિક રાજકીય ઉથલપાથલ માત્ર કામચલાઉ વિક્ષેપ નથી, પરંતુ તે વૈશ્વિક લોજિસ્ટિક્સ માળખાને બદલી રહી છે. સુએઝ કેનાલ, જે વૈશ્વિક કન્ટેનર વેપારના લગભગ 30% હિસ્સો ધરાવે છે, તેને ટાળવાથી કેપ ઓફ ગુડ હોપનો માર્ગ ઘણા રૂટ માટે મુખ્ય બની ગયો છે. ઇતિહાસ દર્શાવે છે કે આવા લાંબા રૂટ વૈશ્વિક વેપાર અને ખર્ચ પર ઊંડી અને કાયમી અસર કરી શકે છે. નિષ્ણાતો ચેતવણી આપે છે કે આ મુશ્કેલીઓ સપ્લાય ચેઇનમાં લાંબા ગાળે જોવા મળી શકે છે. લાંબા રૂટને કારણે પ્રતિ સફર ઇંધણનો વપરાશ 30-35% વધ્યો છે, સાથે જ ઓપરેશનલ ખર્ચ અને જહાજોની ઉપલબ્ધતામાં પણ અસર થઈ છે, જેના કારણે નૂર દરો (Freight Rates) પ્રી-ક્રાઈસિસ સ્તર કરતાં ઘણા વધારે રહ્યા છે. ડિસેમ્બર 2024માં વૈશ્વિક વેપારના જથ્થામાં 1.3% નો ઘટાડો જોવા મળ્યો હતો.

MSMEs માટે મુશ્કેલી

આ કટોકટી વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇનમાં હાલની નબળાઈઓને વધારે છે, ખાસ કરીને સૂક્ષ્મ, લઘુ અને મધ્યમ ઉદ્યોગો (MSMEs) માટે. નિકાસકારોને લેટર્સ ઓફ ક્રેડિટ (Letters of Credit) હેઠળ દસ્તાવેજોની મોડી રજૂઆતને કારણે પેમેન્ટ સાયકલમાં વિલંબ થવાનો ભય છે, જેનાથી તેમની લિક્વિડિટી પર દબાણ આવે છે. વધુમાં, લાંબા ટ્રાન્ઝિટ સમયને કારણે ડિમરેજ (Demurrage) અને ડિટન્શન (Detention) ચાર્જિસનું જોખમ વધે છે. નાશવંત માલસામાન માટે, ભૌતિક નુકસાન કરતાં મોડા આગમનને કારણે બજારની તક ગુમાવવાની ચિંતા વધુ છે, જે સામાન્ય રીતે વીમા દ્વારા આવરી લેવાતું નથી.

ભવિષ્યનું ચિત્ર

મધ્ય પૂર્વમાં તણાવ ઓછો થાય તેના પર વૈશ્વિક શિપિંગનું ભવિષ્ય નિર્ભર રહેશે. કેપ ઓફ ગુડ હોપની આસપાસ જહાજોને વાળવાને હવે કામચલાઉ પગલાં તરીકે નહીં, પરંતુ એક કાયમી ગોઠવણ તરીકે જોવામાં આવી રહ્યું છે, જે મોટા પ્રમાણમાં જહાજ ક્ષમતા વાપરી રહ્યું છે. નિષ્ણાતો ચેતવણી આપે છે કે લાંબા સમય સુધી ચાલતી અડચણો ગ્રાહક ચીજવસ્તુઓમાં ફુગાવાને વેગ આપી શકે છે. UNCTAD એ અનુમાન લગાવ્યું છે કે જો વર્તમાન નૂર દરના વલણો ચાલુ રહેશે તો 2025ના અંત સુધીમાં વૈશ્વિક ગ્રાહક કિંમતોમાં 0.6% નો વધારો થઈ શકે છે.