પાકિસ્તાનનો એરસ્પેસ પર પ્રતિબંધ ૨૦૨૬ સુધી લંબાયો: ભારતીય એરલાઇન્સ પર આફત

લાંબા રૂટ અને વધતા ખર્ચનો માર

પાકિસ્તાન દ્વારા મે ૨૦૨૬ સુધી લંબાવવામાં આવેલા આ પ્રતિબંધને કારણે IndiGo અને SpiceJet જેવી મુખ્ય ભારતીય એરલાઇન્સને યુરોપ, ઉત્તર અમેરિકા અને પશ્ચિમ એશિયા જેવા ગંતવ્ય સ્થાનો માટે લાંબા અને ખર્ચાળ રૂટ અપનાવવા પડી રહ્યા છે. લગભગ બે વર્ષથી ચાલતો આ પ્રતિબંધ તેના બીજા વર્ષમાં પ્રવેશી ચૂક્યો છે. ભૂતકાળમાં આવા પ્રતિબંધોને કારણે ભારતીય એરલાઇન્સને ₹૫૪૦ કરોડથી વધુનું નુકસાન થયું હતું, અને Air India માટે વાર્ષિક ખર્ચ ₹૪,૦૦૦ કરોડ સુધી પહોંચવાની શક્યતા હતી. લાંબા ફ્લાઇટ સમયગાળાને કારણે ઇંધણનો વપરાશ, ક્રૂ ખર્ચ અને શેડ્યુલિંગમાં જટિલતાઓ વધી રહી છે.

પશ્ચિમ એશિયા સંઘર્ષ અને ઇંધણના ભાવનો બેવડો માર

આ પરિસ્થિતિ વચ્ચે, પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા ભૌગોલિક રાજકીય સંઘર્ષોને કારણે અનેક વિસ્તારોમાં એરસ્પેસ પર પ્રતિબંધો લાદવામાં આવ્યા છે, જે સુરક્ષાની ચિંતાઓ ઉભી કરી રહ્યા છે. આના કારણે મુસાફરીના સમયમાં an estimated ૨ થી ૪ કલાકનો વધારો થયો છે. આ ઉપરાંત, જેટ ફ્યુઅલના ભાવમાં થયેલો તીવ્ર વધારો, જે કેટલીક જગ્યાએ બમણાથી વધુ થઈ ગયો છે, તે પણ મુખ્ય ખર્ચ પરિબળ છે, કારણ કે ઇંધણ સામાન્ય રીતે એરલાઇનના ઓપરેટિંગ ખર્ચના ૩૫-૪૦% જેટલું હોય છે. ભારતીય એવિએશન સેક્ટર પર આ પરિસ્થિતિનો વ્યાપક પ્રભાવ જોવા મળી રહ્યો છે, જેમાં એક રિપોર્ટ મુજબ ફક્ત પશ્ચિમ એશિયા સંઘર્ષને કારણે ₹૧૮,૦૦૦ કરોડનું ચોખ્ખું નુકસાન થયું છે. આ અસ્થિર વાતાવરણને કારણે આવનારા પ્રવાસી ટ્રાફિકમાં પણ **૧૫-૨૦%**નો ઘટાડો થયો છે.

પાકિસ્તાન ઇન્ટરનેશનલ એરલાઇન્સ (PIA) ની સ્થિતિ

પાકિસ્તાન ઇન્ટરનેશનલ એરલાઇન્સ (PIA) માટે સ્થિતિ થોડી અલગ છે. તેના મર્યાદિત આંતરરાષ્ટ્રીય નેટવર્કને કારણે, ભારતીય વિમાનો પર પ્રતિબંધની અસર PIA પર નજીવી છે. PIA એ તાજેતરમાં ૨૦૨૫ ના પ્રથમ છ મહિનામાં કરવેરા પહેલાનો નફો જાહેર કર્યો હતો, જે બે દાયકામાં પ્રથમ વખત છે. આનો મુખ્ય શ્રેય સરકાર દ્વારા તેના આશરે ૮૦% જૂના દેવાની જવાબદારી સ્વીકારવાને જાય છે. જોકે, દેવાની પુનઃરચનાને કારણે આ નાણાકીય સુધારો એક એકાઉન્ટિંગ ગોઠવણ જણાઈ રહી છે, કારણ કે એરલાઇનની ઇક્વિટી હજુ પણ નકારાત્મક છે.

ભારતીય એરલાઇન્સ માટે માર્કેટ પરફોર્મન્સ અને વિશ્લેષકોનો મત

બીજી તરફ, ભારતની મુખ્ય એરલાઇન્સ માટે બજારના આઉટલૂક અલગ અલગ છે. IndiGo (InterGlobe Aviation), જે ભારતની સૌથી મોટી એરલાઇન છે, તે આશરે ૫૬ ના P/E રેશિયો અને લગભગ ₹૧.૮૧ ટ્રિલિયનની માર્કેટ કેપિટલાઇઝેશન સાથે કાર્યરત છે. વિશ્લેષકોનો મોટાભાગે 'સ્ટ્રોંગ બાય' (Strong Buy) નો મત છે, જેમાં પ્રાઈસ ટાર્ગેટ સરેરાશ ₹૫,૪૦૦-₹૬,૪૦૦ ની વચ્ચે છે. તેનાથી વિપરીત, SpiceJet, જે ભારે નુકસાન સામે ઝઝૂમી રહી છે, તેનો P/E રેશિયો નકારાત્મક છે અને માર્કેટ કેપિટલાઇઝેશન ₹૨,૧૦૦-₹૩,૪૦૦ કરોડ ની વચ્ચે છે. તેની આઉટલૂક નકારાત્મક છે, જેમાં વિશ્લેષકો તેને 'સેલ' (Sell) રેટિંગ આપી રહ્યા છે અને સંભવિત ઘટાડાની આગાહી કરી રહ્યા છે. ટાટા ગ્રુપ હેઠળની Air India એ નાણાકીય વર્ષ જે માર્ચ ૨૦૨૬ માં સમાપ્ત થયું તેના માટે ₹૨૨,૦૦૦ કરોડ થી વધુના નોંધપાત્ર નુકસાનની જાણ કરી છે.

ભારતીય એવિએશન માટે સતત પડકારો

પાકિસ્તાની એરસ્પેસનો લાંબા સમયથી ચાલી રહેલો બંધ અને પશ્ચિમ એશિયામાં સતત ભૌગોલિક રાજકીય અસ્થિરતા ભારતીય એરલાઇન્સ માટે ઓપરેટિંગ વાતાવરણને વધુ પડકારજનક બનાવે છે. SpiceJet, તેના નકારાત્મક P/E રેશિયો અને નબળા માર્જિન સાથે, આ નાજુક નાણાકીય સ્થિતિનું ઉદાહરણ છે, જેમાં વિશ્લેષકોના 'સેલ' રેટિંગનો બોજ પણ છે. એરલાઇનનું ડેટ-ટુ-ઇક્વિટી રેશિયો શૂન્ય છે, જે સંભવતઃ નાણાકીય મજબૂતી કરતાં ધિરાણ ક્ષમતાના અભાવને દર્શાવે છે. Air India ના નોંધપાત્ર નુકસાન અને તેના CEO ના રાજીનામાથી તેની પુનઃપ્રાપ્તિની ગતિવિધિઓ અંગે ચિંતાઓ વધી રહી છે. જ્યારે PIA નફાકારકતાનો દાવો કરે છે, તે નોંધપાત્ર સરકારી દેવાની રાહત પર આધારિત છે, જેના કારણે તેની ઇક્વિટી ખૂબ જ નકારાત્મક રહે છે અને તેની ઓપરેશનલ વ્યવહારુતા શંકાસ્પદ છે. પાકિસ્તાન એરસ્પેસ પ્રતિબંધના સ્પષ્ટ નિરાકરણનો અભાવ, પ્રાદેશિક સંઘર્ષો સાથે મળીને, ભારતીય એરલાઇન્સ માટે સતત ઉચ્ચ ખર્ચનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે, જે તેમની સતત નફાકારકતા પ્રાપ્ત કરવાની ક્ષમતાને અસર કરે છે અને સંભવિતપણે રોકાણને નિરુત્સાહિત કરે છે.