JNPA Port: મધ્ય પૂર્વ સંકટ વચ્ચે રાહત! પોર્ટ પર બેકલોગ ઘટ્યો, પણ વૈશ્વિક વેપાર સામે મોટા ખતરા

મધ્ય પૂર્વમાં ભૌગોલિક રાજકીય તણાવ વધવાને કારણે JNPA (Jawaharlal Nehru Port Authority) એ તાત્કાલિક પગલાં ભર્યા છે. મલ્ટિ-ડિપાર્ટમેન્ટલ ટાસ્ક ફોર્સની રચના અને નવા SOP (Standard Operating Procedure) લાગુ કરવાથી પોર્ટ પર અટવાયેલા કન્ટેનરની સંખ્યામાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો છે. 1 માર્ચના રોજ લગભગ 5,000 TEUs કન્ટેનર અટવાયેલા હતા, જે 8 માર્ચ સુધીમાં ઘટીને લગભગ 3,200 TEUs થઈ ગયા છે. આશરે 36% નો ઘટાડો દર્શાવે છે. ખાસ કરીને, નાશવંત માલ ધરાવતા કન્ટેનરની સંખ્યા પણ 2,000 થી ઘટીને લગભગ 1,000 TEUs થઈ ગઈ છે. આ ઝડપી કાર્યવાહી મંત્રાલય દ્વારા જારી કરાયેલ SOP હેઠળ કરવામાં આવી છે, જે વેપાર ખોરવણીના મુદ્દાઓને 24-72 કલાકમાં ઉકેલવા માટે નોડલ અધિકારીની નિમણૂક પર ભાર મૂકે છે.

જોકે, JNPA ની કામગીરીમાં સુધારો થયો હોવા છતાં, ભારતનો વિસ્તૃત નિકાસ ક્ષેત્ર હજુ પણ મધ્ય પૂર્વની અસ્થિર પરિસ્થિતિ સામે ખુલ્લો છે. મધ્ય પૂર્વના ખરીદદારો તરફથી અનિશ્ચિતતાને કારણે ઓર્ડર રદ થવાના અહેવાલો આવી રહ્યા છે. શિપિંગ ખર્ચમાં પણ અણધાર્યો વધારો થયો છે, જેમાં પ્રતિ શિપમેન્ટ $1,500 થી $4,000 સુધીના વધારાના સરચાર્જ સામેલ છે. આનાથી લોજિસ્ટિક્સનો કુલ ખર્ચ વધી રહ્યો છે. નિષ્ણાતોનું અનુમાન છે કે આ સંઘર્ષ ભારતના માલસામાનની નિકાસ પર $8-10 બિલિયન સુધીની અસર કરી શકે છે. ખાસ કરીને પશ્ચિમ એશિયાઈ ક્ષેત્રમાં થતી કૃષિ પેદાશોની નિકાસ, જે 2025 માં લગભગ $11.8 બિલિયન હતી, તે જોખમમાં છે. તેમાં પણ, ગલ્ફ બજારો માટે ચોખાની નિકાસ, જે $4.43 બિલિયન જેટલી છે, તેમાં લગભગ 4 લાખ મેટ્રિક ટન માલ પોર્ટ પર અથવા ટ્રાન્ઝિટમાં અટવાયો છે. લાલ સમુદ્ર સંકટ જેવી અગાઉની ઘટનાઓએ પણ ઓગસ્ટ 2024 માં ભારતની નિકાસમાં 9.3% નો ઘટાડો કર્યો હતો અને વેપાર ખાધ (trade deficit) વધારી હતી. ભૌગોલિક રાજકીય આઘાતને કારણે કુલ નિકાસ નુકસાન $30 બિલિયન થી વધી શકે છે.

આ સ્થિતિ ભારતના વેપાર પર વધુ ગંભીર અસર કરી શકે છે. ભારત તેની 80% યુરોપ જતી નિકાસ માટે લાલ સમુદ્ર માર્ગ પર અને 40% થી વધુ ક્રૂડ ઓઇલ આયાત માટે હોર્મુઝની સામુદ્રધુની પર નિર્ભર છે. જો સંઘર્ષ વધે છે, તો તેલના ભાવ $90-100 પ્રતિ બેરલ થી વધી શકે છે, જેનાથી ભારતની વેપાર ખાધ વધી શકે છે, મોંઘવારી વધી શકે છે અને રૂપિયા પર દબાણ આવી શકે છે. મરીન ઇન્સ્યોરન્સ પ્રીમિયમ અને ફ્રેટ ખર્ચ પહેલેથી જ વધી રહ્યા છે, જે ઉત્પાદકો અને નિકાસકારોના માર્જિનને ઘટાડી રહ્યા છે. અગાઉના અનુભવો દર્શાવે છે કે આવા વિક્ષેપોને કારણે શિપિંગમાં 2-3 અઠવાડિયા સુધીનો વિલંબ થઈ શકે છે, જે સપ્લાય ચેઇનને ખોરવી શકે છે અને આયાત ખર્ચ વધારી શકે છે. આ ઉપરાંત, ભારતની મુખ્ય કૃષિ પેદાશો માટે મધ્ય પૂર્વના બજારો પરની નિર્ભરતા પણ ચિંતાનો વિષય છે.

JNPA અને અન્ય પોર્ટ ઓથોરિટીઝ માટે તાત્કાલિક ધ્યાન કાર્ગો ફ્લો મેનેજમેન્ટ અને કસ્ટમ્સ ક્લિયરન્સ જેવી પ્રક્રિયાઓને ઝડપી બનાવવા પર છે. જોકે, આ ભૌગોલિક રાજકીય અસ્થિરતા એ સંકેત આપે છે કે ભારતે વધુ સ્થિતિસ્થાપકતા (resilience) બનાવવાની જરૂર છે. આમાં માત્ર પોર્ટ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને ઓપરેશનલ કાર્યક્ષમતા વધારવી જ નહીં, પરંતુ નિકાસ બજારોમાં વૈવિધ્યકરણ (diversification) લાવવું અને વૈકલ્પિક સપ્લાય ચેઇન રૂટ્સ સુરક્ષિત કરવા પણ સામેલ છે. ભારતીય પોર્ટ સેક્ટર વૃદ્ધિ માટે તૈયાર છે, પરંતુ તેની લાંબા ગાળાની સ્થિરતા આવા ભૌગોલિક રાજકીય જોખમોને ઘટાડવાની અને ચોક્કસ વેપાર રૂટ્સ પરની નિર્ભરતા ઓછી કરવાની તેની ક્ષમતા પર આધાર રાખશે.