Whalesbook
કનેક્ટિવિટીને મળશે વેગ
કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા UDAN યોજનાને વધુ વિસ્તૃત અને મજબૂત બનાવવા માટે નાણાકીય વર્ષ 2035-36 સુધી ₹28,840 કરોડના અભૂતપૂર્વ રોકાણને મંજૂરી અપાઈ છે. આ દાયકા લાંબી પહેલમાં દેશના ઓછા સેવા ધરાવતા, પહાડી અને દૂરના વિસ્તારોમાં હવાઈ માર્ગે પહોંચ સુલભ બનાવવાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય છે. આ યોજનામાં એરપોર્ટ વિકાસ માટે ₹12,159 કરોડ, હેલિપેડના નિર્માણ માટે ₹3,661 કરોડ અને આશરે 441 એરોડ્રોમ્સ માટે ઓપરેશન અને મેન્ટેનન્સ સપોર્ટ હેઠળ ₹2,577 કરોડ ફાળવવામાં આવ્યા છે. એટલું જ નહીં, એરલાઇન ઓપરેટરોને વાયેબિલિટી ગેપ ફંડિંગ (VGF) સ્વરૂપે ₹10,043 કરોડ ની સહાય આપવામાં આવશે, જે ઓછી આવક ધરાવતા રૂટ પર કામગીરી જાળવી રાખવા માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે.
'આત્મનિર્ભર ભારત' અને સ્વદેશી ઉત્પાદનને પ્રોત્સાહન
UDAN 2.0 નો એક મહત્વપૂર્ણ પાસું 'આત્મનિર્ભર ભારત' અભિયાન સાથે તેનું સંકલન છે. આ યોજના હેઠળ, હિન્દુસ્તાન એરોનોટિક્સ લિમિટેડ (HAL) દ્વારા નિર્મિત બે ધ્રુવ હેલિકોપ્ટર પવનહંસ માટે અને બે HAL ડોરનિયર એરક્રાફ્ટ એલાયન્સ એર માટે ખરીદવામાં આવશે. આ પગલાં દેશમાં નાના ફિક્સ્ડ-વિંગ એરક્રાફ્ટ અને હેલિકોપ્ટરના ઉત્પાદનને પ્રોત્સાહન આપશે. HAL, જેની પાસે હાલમાં ₹2.59 લાખ કરોડ થી વધુનો ઓર્ડર બુક છે, તે આગામી વર્ષો માટે આવકનું સારું વિઝિબિલિટી ધરાવે છે. જોકે, કેટલાક વિશ્લેષકો HAL ના P/E રેશિયો 27.46x ને 10-વર્ષીય મધ્યક કરતાં ઊંચો ગણે છે.
સેક્ટર સામે પડકારો અને વેલ્યુએશનની ચિંતાઓ
સરકારના આ મોટા રોકાણ છતાં, ભારતીય એવિએશન સેક્ટર હાલમાં નાણાકીય પડકારોનો સામનો કરી રહ્યું છે. FY2026 માટે ₹170-180 બિલિયન સુધીના ચોખ્ખા નુકસાનની આગાહી કરવામાં આવી છે, જે ગયા વર્ષ કરતાં નોંધપાત્ર વધારો દર્શાવે છે. આનું મુખ્ય કારણ યાત્રીઓની વૃદ્ધિમાં ઘટાડો, નવા વિમાનોનું ઇન્ડક્શન અને ભૌગોલિક રાજકીય પરિસ્થિતિઓ છે. FY2026 માટે ડોમેસ્ટિક પેસેન્જર ટ્રાફિક ગ્રોથને ઘટાડીને 0-3% કરી દેવામાં આવ્યો છે. નિફ્ટી એવિએશન ઇન્ડેક્સનો P/E રેશિયો હાલ 20.0 છે, જ્યારે HAL નો P/E લગભગ 27.46x છે, જે તેના 10-વર્ષીય મધ્યક કરતાં 93% વધારે છે. બજારના ઘટાડા અને વધતા ભૌગોલિક રાજકીય તણાવ વચ્ચે HAL નો શેર પણ અસ્થિરતા અને માર્ચ 2026 માં 52-અઠવાડિયા નીચા સ્તરે પહોંચ્યો હતો.
રૂટની વ્યવહાર્યતા પર પ્રશ્નો
UDAN યોજનાના ભૂતકાળ પર નજર કરીએ તો, અત્યાર સુધીમાં 663 રૂટ પર 95 એરપોર્ટ અને હેલિપોર્ટ ઓપરેશનલ થયા છે અને ફેબ્રુઆરી 2026 સુધીમાં 16 મિલિયનથી વધુ મુસાફરોએ તેનો લાભ લીધો છે. જોકે, યોજના હેઠળ યાત્રીઓની સંખ્યામાં અસ્થિરતા જોવા મળી છે અને 2023-24 માં તેમાં ઘટાડો નોંધાયો હતો. મુખ્ય સમસ્યા ઓછી માંગવાળા પ્રાદેશિક રૂટ પર નફાકારકતા સુનિશ્ચિત કરવામાં રહેલી છે, જે ઓપરેશનલ અને મેન્ટેનન્સના સતત ખર્ચને કારણે વધુ જટિલ બને છે. એરલાઇન્સ માટે યોજનાનો સહાય કાર્યકાળ સામાન્ય રીતે ત્રણ વર્ષનો હોય છે, જે રૂટની લાંબા ગાળાની ટકાઉપણા માટે અનિશ્ચિતતા ઊભી કરે છે. અગાઉના તબક્કાઓમાં પ્રાદેશિક એરપોર્ટ પર નબળું ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, મોટી એરલાઇન્સનું પ્રભુત્વ અને ધીમી અમલવારી જેવી સમસ્યાઓએ પણ યોજનાને અસર કરી છે.
ભવિષ્યની દિશા
વિસ્તૃત UDAN યોજનાને 'વિકસિત ભારત 2047' ના વિઝન સાથે જોડવામાં આવી છે, જેનો ઉદ્દેશ્ય ભારતને વૈશ્વિક સ્તરે સ્પર્ધાત્મક એવિએશન ઇકોસિસ્ટમ તરીકે વિકસાવવાનો છે. સરકારની પ્રતિબદ્ધતા, નોંધપાત્ર નાણાકીય ફાળવણી અને નીતિગત સમર્થન દ્વારા, કનેક્ટિવિટી વધારવા, આરોગ્ય સેવાઓની પહોંચ સુધારવા અને ટિયર-2 અને ટિયર-3 શહેરોમાં આર્થિક વિકાસને વેગ આપવાનું લક્ષ્ય છે. જોકે, FY2026 માં અપેક્ષિત નુકસાન અને યાત્રી વૃદ્ધિમાં ઘટાડો, તેમજ HAL નું ઊંચું વેલ્યુએશન, એક જટિલ ચિત્ર રજૂ કરે છે. UDAN 2.0 ની સફળતા પ્રાદેશિક રૂટના અર્થશાસ્ત્રના માળખાકીય પડકારો અને ઉદ્યોગના ચક્રીય દબાણોને પાર કરવાની ક્ષમતા પર નિર્ભર રહેશે.