ભારતમાં એરપોર્ટ પ્રાઈવેટાઈઝેશન: Adani Groupના પ્રભુત્વ પર બ્રેક? સરકાર લાદશે બિડિંગ કેપ

એરપોર્ટ બિડમાં સ્પર્ધા વિરુદ્ધ આવક: સરકાર દ્વિધામાં

ભારત સરકાર આગામી 11 એરપોર્ટના પ્રાઈવેટાઈઝેશનમાં બોલાવાતી બિડ (Bid) પર એક મર્યાદા લાવવાનું વિચારી રહી છે. આ પહેલનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય એ સુનિશ્ચિત કરવાનો છે કે કોઈ એક જ કંપની આ મહત્વપૂર્ણ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર (Infrastructure) સેક્ટર પર સંપૂર્ણ કબજો ન જમાવી શકે. 2018 માં Adani Group એ પ્રાઈવેટાઈઝેશન માટે ઓફર કરાયેલા છ એરપોર્ટમાંથી તમામ જીતી લીધા હતા, જે બાદ આ નિર્ણય લેવાયો છે.

જોકે, સરકાર સમક્ષ એક મોટો પડકાર એ પણ છે કે કડક બિડ મર્યાદા નક્કી કરવાથી સંભવિત બિડર્સ (Bidders) સાવચેત બની શકે છે, જેના પરિણામે સરકારની આવક ઘટી શકે છે. આથી, સરકાર સ્પર્ધા વધારવા અને નાણાકીય લાભ મેળવવા વચ્ચે સંતુલન સાધવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે.

નાના એરપોર્ટમાં રોકાણ વધારવા માટે બંડલિંગ સ્ટ્રેટેજી

સરકાર નાના અને ઓછી નફાકારક સાત એરપોર્ટને સમાન પ્રદેશોમાં આવેલા છ મોટા અને વધુ આકર્ષક એરપોર્ટ સાથે જોડીને (Bundling) રોકાણકારોને આકર્ષવાની યોજના ધરાવે છે. ઉદાહરણ તરીકે, વારાણસીને કુશીનગર અને ગયા સાથે, જ્યારે અમૃતસરને કાંગડા સાથે જોડવામાં આવશે. આ વ્યૂહરચના (Strategy) હેઠળ, મોટા એરપોર્ટની આવક સંભાવના સાથે નાના એરપોર્ટના વિકાસ માટે ખાનગી રોકાણ ખેંચવાનો પ્રયાસ કરાશે.

Adani Group એ આ 11 એરપોર્ટ માટે બિડ કરવાની ઈચ્છા વ્યક્ત કરી છે, જે પ્રસ્તાવિત બિડ મર્યાદાઓને જોતાં એક મોટી મહત્વાકાંક્ષા છે. Adani Enterprises હાલમાં મુંબઈ, અમદાવાદ અને લખનઉ જેવા એરપોર્ટનું સંચાલન કરે છે. દિલ્હી અને હૈદરાબાદ એરપોર્ટનું સંચાલન કરતા GMR Group જેવા અન્ય મોટા ખેલાડીઓ પણ બિડિંગમાં ભાગ લે તેવી અપેક્ષા છે.

નિયમનકારી મંજૂરી અને ક્ષેત્ર વિકાસ યોજનાઓ

પ્રસ્તાવિત બિડિંગ નિયમોની સમીક્ષા નાગરિક ઉડ્ડયન મંત્રાલય (Ministry of Civil Aviation), નાણા મંત્રાલય (Ministry of Finance), અને નીતિ આયોગ (Niti Aayog) દ્વારા કરવામાં આવી રહી છે, અને અંતિમ નિર્ણય જાહેર-ખાનગી ભાગીદારી મૂલ્યાંકન સમિતિ (Public Private Partnership Appraisal Committee - PPPAC) દ્વારા લેવામાં આવશે. આ સમગ્ર પ્રક્રિયા ભારતની નેશનલ મોનેટાઇઝેશન પાઇપલાઇન (National Monetisation Pipeline) નો એક ભાગ છે, જેનો હેતુ વધુ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર વિકાસ માટે મૂડી ઊભી કરવાનો છે.

દેશ આગામી દાયકાઓમાં આશરે 350 એરપોર્ટ સુધી વિસ્તરણ કરવાની યોજના ધરાવે છે, જે વધતા મુસાફરોની સંખ્યાને ટેકો આપશે અને તેના ઉડ્ડયન ક્ષેત્રને મજબૂત બનાવશે.

Adani Enterprises ના નાણાકીય અને બજાર દૃષ્ટિકોણ

Adani Enterprises હાલમાં પ્રીમિયમ પર ટ્રેડ થઈ રહ્યું છે. તેનો પ્રાઈસ-ટુ-અર્નિંગ (P/E) રેશિયો (Ratio) ઘણીવાર ઉદ્યોગ સરેરાશ કરતાં વધુ રહે છે, જે તેના વિકાસ માટે રોકાણકારોના મજબૂત આશાવાદ સૂચવે છે. તાજેતરના P/E રેશિયો 27.32 અથવા 21.91 ની આસપાસ રહ્યા છે, જે સેક્ટરની સરેરાશ 65.54 ની તુલનામાં છે. કંપનીનું માર્કેટ કેપિટલાઇઝેશન (Market Capitalization) પણ નોંધપાત્ર છે, જે લગભગ ₹2.52 ટ્રિલિયન અથવા ₹3.07 ટ્રિલિયન છે.

જોકે, આ મૂલ્યાંકન (Valuation) માં જો વિકાસ અપેક્ષાઓ પૂર્ણ ન થાય તો જોખમ પણ રહેલું છે. Adani Enterprises નો ડેટ-ટુ-ઇક્વિટી (Debt-to-Equity) રેશિયો 162.60 છે, જે નોંધપાત્ર લીવરેજ (Leverage) સૂચવે છે. તેનો ઇન્ટરેસ્ટ કવરેજ રેશિયો (Interest Coverage Ratio) 1.73 છે, જે દેવાની ચૂકવણીને આવરી લેવા માટે મર્યાદિત અવકાશ સૂચવે છે.

એરપોર્ટ કેન્દ્રીકરણ અને ભૂતકાળના બિડિંગ અંગે ચિંતાઓ

જો એરપોર્ટ એક જ ઓપરેટર હેઠળ કેન્દ્રિત થાય તો યુઝર ફી (User Fees) માં વધારો થવાની સંભાવના અંગે ચિંતાઓ યથાવત છે. 2018 માં છ એરપોર્ટ માટે થયેલા પ્રાઈવેટાઈઝેશન બિડમાં, Adani એ હરીફો કરતાં પ્રતિ-મુસાફર ફી (Per-Passenger Fee) માં નોંધપાત્ર વધારો ઓફર કર્યો હતો. આ વ્યૂહરચનાથી તેમને જીત મળી, પરંતુ તેણે લાંબા ગાળાની મુસાફરોની પરવડશ (Affordability) અને સંભવિત ભાવ વધારા અંગે ચર્ચા જગાવી છે.

ભૂતકાળના પ્રાઈવેટાઈઝેશનમાં નિયમોમાં ફેરફાર કરીને અમુક બિડર્સને ફાયદો પહોંચાડવાના આરોપો અને કાનૂની પડકારોનો પણ સામનો કરવો પડ્યો છે. કંપનીનું ઊંચું દેવું પણ નાણાકીય જોખમો ઊભા કરી શકે છે.