મધ્ય પૂર્વના તણાવની અસર: ભારતીય એરલાઇન્સ પર ફ્યુઅલ સરચાર્જ વધ્યો, રોકાણકારો સાવધાન!

મધ્ય પૂર્વના તણાવ વચ્ચે બદલાતા રૂટ્સ અને ઓપરેશન્સ

મધ્ય પૂર્વમાં વધી રહેલા ભૌગોલિક રાજકીય તણાવના કારણે એરલાઇન્સના ઓપરેશન પર નોંધપાત્ર અસર પડી છે. વધતા એવિએશન ટર્બાઇન ફ્યુઅલ (ATF) ના ભાવ અને એરસ્પેસ પ્રતિબંધોને પહોંચી વળવા માટે, એર ઇન્ડિયા અને એર ઇન્ડિયા એક્સપ્રેસ વેસ્ટ એશિયા તરફની પોતાની ફ્લાઇટ્સ વધારી રહી છે. 11 માર્ચ, 2026 ના રોજ જેદ્દાહ, મસ્કત અને UAE જેવા સ્થળો માટે 58 ફ્લાઇટ્સ શેડ્યૂલ કરવામાં આવી છે. ડાયરેક્ટોરેટ જનરલ ઓફ સિવિલ એવિએશન (DGCA) આ ઓપરેશનલ ગોઠવણોમાં મદદ કરી રહ્યું છે, જેમાં મસ્કત ઇન્ટરનેશનલ એરપોર્ટને UAE અને સાઉદી અરેબિયા માટે વૈકલ્પિક રૂટ હબ તરીકે નિયુક્ત કરવાનો સમાવેશ થાય છે. IndiGo અને SpiceJet જેવી અન્ય એરલાઇન્સ પણ પોતાના નેટવર્કને ગોઠવી રહી છે.

ફ્યુઅલ સરચાર્જ અને માર્જિન પર દબાણ

એવિએશન ટર્બાઇન ફ્યુઅલ (ATF) ના ભાવ, જે એરલાઇન્સના 35-40% જેટલા ઓપરેટિંગ ખર્ચનો મોટો હિસ્સો છે, તે ભૌગોલિક રાજકીય પરિસ્થિતિને કારણે ઉછળ્યા છે. આ વધતા ખર્ચને પહોંચી વળવા માટે, એર ઇન્ડિયા અને એર ઇન્ડિયા એક્સપ્રેસ 12 માર્ચ, 2026 થી તમામ નવી ઘરેલું ટિકિટો પર ₹399 નો ફ્યુઅલ સરચાર્જ ઉમેરશે. આ સરચાર્જ ઘરેલું અને આંતરરાષ્ટ્રીય રૂટ્સ પર તબક્કાવાર લાગુ કરવાની યોજના છે, જે એરલાઇન્સના નફા પર સતત દબાણ દર્શાવે છે. આ જ ભૌગોલિક રાજકીય તણાવને કારણે માર્ચ 2026 ની શરૂઆતમાં પણ ભારતીય એરલાઇન્સના શેરોમાં ETF ભાવ વધારાની આશંકાને કારણે મોટી ઘટાડો જોવા મળ્યો હતો.

IndiGo ની સ્થિતિસ્થાપકતા વિરુદ્ધ SpiceJet નો સંઘર્ષ

ભારતની મુખ્ય એરલાઇન્સની નાણાકીય સ્થિતિમાં મોટો તફાવત જોવા મળી રહ્યો છે. દેશની સૌથી મોટી એરલાઇન, ઇન્ટરગ્લોબ એવિએશન (IndiGo) ને 25 વિશ્લેષકો તરફથી 'Buy' રેટિંગ મળ્યું છે, જેમણે ₹5,732.80 નો સરેરાશ 12-મહિનાનો ટાર્ગેટ પ્રાઈસ (Target Price) આપ્યો છે. જોકે, FY26 ના Q3 માં તેનો નેટ પ્રોફિટ 78% ઘટીને ₹550 કરોડ થયો છે. તેની માર્કેટ કેપિટલાઇઝેશન (Market Capitalisation) આશરે ₹1.87 લાખ કરોડ છે. IndiGo ના CEO, પીટર એલ્બર્સ (Pieter Elbers) એ વ્યક્તિગત કારણોસર રાજીનામું આપ્યું છે, અને સ્થાપક રાહુલ ભાટિયા (Rahul Bhatia) કામચલાઉ CEO તરીકે કાર્યભાર સંભાળશે.

બીજી તરફ, સ્પાઇસજેટ (SpiceJet) ગંભીર નાણાકીય સંકટનો સામનો કરી રહી છે. 11 માર્ચ, 2026 ના રોજ આશરે ₹13.66 પર ટ્રેડ થઈ રહેલા તેના શેર પર વિશ્લેષકોનું 'Sell' રેટિંગ છે અને MarketsMojo તરફથી 'Strong Sell' રેટિંગ મળ્યું છે. નકારાત્મક બુક વેલ્યુ (Negative Book Value) અને ઘટતી વેચાણને કારણે તેની માર્કેટ કેપિટલાઇઝેશન આશરે ₹2,000 કરોડ છે. કંપનીએ Q2 FY26 માં ₹621 કરોડ નો નેટ લોસ નોંધાવ્યો છે.

ઐતિહાસિક સંદર્ભ અને મેક્રો પરિબળો

ભૂતકાળમાં પણ મધ્ય પૂર્વમાં અસ્થિરતાની ભારતીય એવિએશન શેરો પર સીધી અસર પડી છે. ઉદાહરણ તરીકે, 2 માર્ચ, 2026 ની આસપાસ, વધતા સંઘર્ષ બાદ એરલાઇન શેરોમાં તીવ્ર ઘટાડો થયો હતો, જેમાં ઇન્ટરગ્લોબ એવિએશન 6.25% અને સ્પાઇસજેટ 5.72% ઘટ્યા હતા. ક્રૂડ ઓઇલ (Crude Oil) ના ભાવ પ્રત્યે ક્ષેત્રની સંવેદનશીલતા એક સતત નબળાઈ છે. માર્ચ 2026 ની શરૂઆતમાં ક્રૂડ ઓઇલ $110 પ્રતિ બેરલથી ઉપર જતાં એરલાઇન શેરોમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો હતો. તેનાથી વિપરીત, તણાવ ઘટવાની આશાએ 10 માર્ચ, 2026 ના રોજ ઓઇલ ભાવ ઘટતાં IndiGo અને SpiceJet ના શેરમાં 8% સુધીનો ઉછાળો જોવા મળ્યો હતો. ભારતનું એવિએશન ક્ષેત્ર, જે 2030 સુધીમાં વિશ્વનું ત્રીજું સૌથી મોટું બજાર બનવાની ધારણા છે, તે મધ્ય પૂર્વના હવાઈ માર્ગો પર ખૂબ નિર્ભર છે, જે આંતરરાષ્ટ્રીય મુસાફરોની ટ્રાફિક માટે મહત્વપૂર્ણ છે.

માળખાકીય નબળાઈઓ અને જોખમો

SpiceJet ની નાણાકીય સ્થિતિ ભારતીય એવિએશન ક્ષેત્ર માટે સૌથી મોટો જોખમ ઉભો કરે છે. નકારાત્મક બુક વેલ્યુ, સતત ઘટતી વેચાણ અને ઊંચા દેવા સાથે, આ એરલાઇન ભારે રીતે લિવરેજ્ડ (Leveraged) છે અને તેને નોંધપાત્ર ઓપરેશનલ પડકારોનો સામનો કરવો પડે છે. MarketsMojo નું 'Strong Sell' રેટિંગ નકારાત્મક ટેકનિકલ સંકેતો અને નજીકના ગાળામાં રિકવરીની ઓછી સંભાવના દર્શાવે છે. IndiGo માટે, વિશ્લેષકોનો સેન્ટિમેન્ટ સકારાત્મક હોવા છતાં, તેનું ઊંચું P/E રેશિયો (P/E Ratio) સૂચવે છે કે રોકાણકારો મજબૂત ભવિષ્ય વૃદ્ધિની અપેક્ષા રાખે છે. આ વૃદ્ધિ યીલ્ડ ગ્રોથ (Yield Growth) માં સંભવિત મંદી, સતત ઓપરેશનલ જટિલતાઓ અને અસ્થિર ઇંધણના ભાવથી પ્રભાવિત થઈ શકે છે. તાજેતરના નફામાં ઘટાડો અને ભૂતકાળના વિક્ષેપો, ફ્લીટ આધુનિકરણ (Fleet Modernisation) છતાં, ક્ષેત્ર-વ્યાપી ખર્ચ દબાણ અને માંગમાં વધઘટ પ્રત્યે તેની સંવેદનશીલતાને હાઇલાઇટ કરે છે. સતત ભૌગોલિક રાજકીય તણાવ FY2025-26 માટેના અનુમાન મુજબ, ક્ષેત્ર માટે નેટ લોસ (Net Loss) ને વિસ્તૃત કરી શકે છે.