Whalesbook
ભારત તેના એવિએશન ફાઇનાન્સ અને લીઝિંગ સેક્ટરને નવી ઊંચાઈએ લઈ જવા માટે મહત્વપૂર્ણ નીતિગત પગલાં લઈ રહ્યું છે.
આ દિશામાં, ફ્રેક્શનલ એરક્રાફ્ટ ઓનરશિપ (fractional aircraft ownership) માટે નિયમો વિકસાવવા અને એરક્રાફ્ટને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર એસેટ (infrastructure asset) તરીકે ગણવાની સંભાવના મુખ્ય છે. આ પહેલનો ઉદ્દેશ્ય ગુજરાત ઇન્ટરનેશનલ ફાઇનાન્સ ટેક-સિટી (GIFT City) ને વૈશ્વિક એવિએશન ફાઇનાન્સનું કેન્દ્ર બનાવવાનો છે. આનાથી ભારતમાં લીઝિંગ અને ફાઇનાન્સિંગ ક્ષમતાઓને મજબૂત કરવામાં મદદ મળશે અને વધુ મૂડી દેશમાં જ રહેશે, જેથી વિદેશી બજારો પરની નિર્ભરતા ઓછી થાય.
વૈશ્વિક એરક્રાફ્ટ લીઝિંગ માર્કેટ ખૂબ મોટું છે, જે 2026 માં આશરે $238 બિલિયન થી વધીને 2035 સુધીમાં $458 બિલિયન સુધી પહોંચવાની ધારણા છે. યુરોપ, ખાસ કરીને આયર્લેન્ડ, આ માર્કેટમાં 35-50% હિસ્સો ધરાવે છે. તેની સરખામણીમાં, ભારતનો હિસ્સો હજુ ઘણો ઓછો છે.
GIFT City આકર્ષક ટેક્સ લાભો પ્રદાન કરે છે, જેમાં 20 વર્ષની ટેક્સ હોલિડે, ત્યારબાદ 15% કોર્પોરેટ ટેક્સ દર અને હોલિડે દરમિયાન કેપિટલ ગેઇન્સ પર મુક્તિનો સમાવેશ થાય છે. ડિસેમ્બર 2025 સુધીમાં, 38 લીઝિંગ ફર્મ્સ GIFT IFSC માં નોંધાયેલી છે, જે 196 એરક્રાફ્ટ અને 89 એન્જિનનું સંચાલન કરે છે. તાજેતરમાં Air India દ્વારા GIFT IFSC મારફતે A350 નું લીઝિંગ પણ આ પ્રગતિ દર્શાવે છે.
જોકે, GIFT City, જે વૈશ્વિક સ્તરે 46મા-52મા ક્રમે છે, તેને ડબલિન અને સિંગાપોર જેવા પરિપક્વ હબ્સ સાથે સ્પર્ધા કરવા માટે તેના ઇકોસિસ્ટમ અને લિક્વિડિટીને વધુ વિકસાવવાની જરૂર છે.
ફ્રેક્શનલ ઓનરશિપ માટેની યોજના, જેમાં એક સમર્પિત ઓપરેટર કેટેગરી અને જૂન 2026 સુધીમાં સરળ ટેક્સની અપેક્ષા છે, તે એરક્રાફ્ટ માલિકીને વધુ સુલભ બનાવી શકે છે. એરક્રાફ્ટને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર એસેટ તરીકે વર્ગીકૃત કરવાનો હેતુ વધુ રોકાણ આકર્ષવાનો છે.
આ પગલાંનો હેતુ ભૂતકાળની સમસ્યાઓ, જેવી કે ભારતના મોટાભાગના ફ્લીટ વિદેશથી લીઝ પર લેવાતા હોવાથી થતા મોટા ફોરેન એક્સચેન્જ આઉટફ્લો (foreign exchange outflow) અને વિદેશી કાયદા પ્રણાલીઓ પરની નિર્ભરતાને દૂર કરવાનો છે. આ નિયમનો ભારતને કેપ ટાઉન કન્વેન્શન (Cape Town Convention) જેવા વૈશ્વિક ધોરણો સાથે સુસંગત લાવવાનો પ્રયાસ કરે છે.
જોકે, નોંધપાત્ર અવરોધો યથાવત છે. ભારતીય એવિએશન સેક્ટર ભારે નાણાકીય તણાવનો સામનો કરી રહ્યું છે, જેમાં FY2026 માં અંદાજિત નેટ લોસ ₹170-180 બિલિયન રહેવાની શક્યતા છે. આ ઊંચા ઇંધણ ખર્ચ (30-40% ખર્ચ), ચલણમાં ઘટાડો અને વૈશ્વિક વિક્ષેપોને કારણે છે. આ નાણાકીય દબાણ એરલાઇન્સ માટે અનુકૂળ લીઝિંગ શરતો મેળવવાનું મુશ્કેલ બનાવે છે.
રેગ્યુલેટરી વિલંબ, જેમ કે બેંક મંજૂરીઓ માટે ત્રણ મહિના સુધીનો સમય અને એરક્રાફ્ટ પાછા ખેંચવામાં આવતી સમસ્યાઓ પણ પ્રગતિને અવરોધે છે.
પ્રસ્તાવિત નીતિઓ હજુ વિકાસ હેઠળ છે, અને સરકારી નિવેદનો ઉપરાંત અમલીકરણની ચોક્કસ તારીખો ઓછી છે. ઉદાહરણ તરીકે, એરક્રાફ્ટને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર એસેટ તરીકે વર્ગીકૃત કરવું હાલમાં અસ્પષ્ટ છે અને સ્પષ્ટ લાભો પ્રદાન કરવા માટે ચોક્કસ નિયમોની જરૂર છે. ફ્રેક્શનલ ઓનરશિપમાં અસ્પષ્ટ ટેક્સ (GST, ડિપ્રિસિએશન, ઇમ્પોર્ટ ડ્યુટી) અને સ્ટાન્ડર્ડ કોન્ટ્રાક્ટનો અભાવ કાનૂની અને નાણાકીય જોખમો ઊભા કરે છે.
ભારતનું માળખું હજુ વિકાસશીલ છે, જ્યારે ડબલિન અથવા સિંગાપોર જેવા પરિપક્વ લીઝિંગ હબ્સ દાયકાઓનો અનુભવ અને મજબૂત કાનૂની સમર્થન ધરાવે છે. ભારતીય એરલાઇન્સની નાણાકીય સ્થિતિ, જે ઊંચા દેવા અને ઇંધણના ભાવ પ્રત્યે સંવેદનશીલતા ધરાવે છે, તે ઘરેલું ડીલ્સમાં સામેલ લેન્ડર્સ અને લીઝર્સ માટે નોંધપાત્ર જોખમ ઊભું કરે છે. GIFT City ટેક્સ પ્રોત્સાહનો આપે છે, તેમ છતાં, તેની એકંદર ઇકોસિસ્ટમ પરિપક્વતા અને પ્રતિભા પૂલ વૈશ્વિક લીડર્સ કરતાં પાછળ છે, જે ડબલિન અથવા સિંગાપોર જેવા હબ્સની કાર્યક્ષમતાના ઉપયોગીતાથી ટેવાયેલા મોટા આંતરરાષ્ટ્રીય લીઝર્સ માટે તેની આકર્ષણ મર્યાદિત કરી શકે છે.
ભારતના 80% થી વધુ ફ્લીટ વિદેશથી લીઝ પર લેવાયેલા છે, જે હાલના આંતરરાષ્ટ્રીય સંબંધોની મજબૂતી અને તેમને ઝડપથી બદલવાના પડકારને દર્શાવે છે.
સરકારનો હેતુ ભારતને વૈશ્વિક એવિએશન ફાઇનાન્સમાં એક મુખ્ય ખેલાડી બનાવવાનો છે, હાલના હબ્સ સાથે સીધી સ્પર્ધા કરવાને બદલે સહયોગ કરીને. સફળતા નીતિગત જાહેરાતોને વ્યવહારુ નિયમનોમાં, ખાસ કરીને ફ્રેક્શનલ ઓનરશિપ માટે ટેક્સ અને સ્પષ્ટ કોન્ટ્રાક્ટ પર, ફેરવવામાં રહેલી છે. નિષ્ણાતો આગાહી કરે છે કે ભારતનું લીઝિંગ માર્કેટ લગભગ $100 બિલિયન સુધી પહોંચી શકે છે, જે પડકારોને પાર કરવા પર ઘરેલું મૂડી અને ઘટાડેલા ફોરેન એક્સચેન્જ આઉટફ્લો માટે તકો પ્રદાન કરશે. 2047 સુધીમાં સ્વ-નિર્ભર એવિએશન ફાઇનાન્સ ઇકોસિસ્ટમ બનાવવાના લક્ષ્યાંક સાથે GIFT City ને નાણાકીય હબ તરીકે વિકસાવવું એ આ વ્યૂહરચનાની ચાવી છે.