IndiGo હવે Regulatory Crosshairs માં: CCI દ્વારા તપાસનો આદેશ
ગુરુવારે InterGlobe Aviation, જે IndiGo ઓપરેટ કરે છે, તેના શેરના ભાવમાં ઘટાડો જોવા મળ્યો હતો. BSE પર શેર 3.65% ઘટીને ₹4,782.45 અને NSE પર 3.63% ઘટીને ₹4,780.30 પર પહોંચી ગયો હતો. આ ઘટાડાનું મુખ્ય કારણ ભારતીય સ્પર્ધા પંચ (CCI) દ્વારા લેવાયેલું પગલું છે. CCI એ ડિસેમ્બરના પ્રારંભિક દિવસોમાં IndiGo દ્વારા કરવામાં આવેલી મોટી સંખ્યામાં Flight Cancellations ની ઘટનાઓની વ્યાપક તપાસ કરવાનો આદેશ આપ્યો છે. CCI ના પ્રારંભિક મૂલ્યાંકન મુજબ, એવી પ્રાઈમા ફેસી (prima facie) કેસ છે કે IndiGo એ તેની Market Leadership નો ઉપયોગ કરીને કૃત્રિમ અછત ઊભી કરી શકે છે. જો આ સાબિત થાય, તો તે Competition Act ની કલમ 4(2)(b)(i) નું ઉલ્લંઘન ગણાશે, જે પ્રબળ સ્થિતિ ધરાવતી કંપનીઓ દ્વારા દુરુપયોગ સામે રક્ષણ આપે છે.
આ તપાસ ખાસ કરીને 3 થી 5 ડિસેમ્બર દરમિયાન થયેલી હજારો Flight Cancellations પર કેન્દ્રિત છે, જેના કારણે 300,000 થી વધુ મુસાફરોને અસર થઈ હતી. CCI ના 16 પાનાના ઓર્ડરમાં જણાવાયું છે કે આ રદ્દીકરણો, જે IndiGo ની નિર્ધારિત ક્ષમતાનો નોંધપાત્ર હિસ્સો હતા, તેણે મુસાફરીની ઊંચી માંગવાળા સમયગાળા દરમિયાન બજારમાંથી સેવાઓ પાછી ખેંચી લીધી. CCI એ આ તપાસ માટે 'ભારતમાં ડોમેસ્ટિક એર પેસેન્જર ટ્રાન્સપોર્ટ સેવાઓનું બજાર' (market for domestic air passenger transport services in India) ને સંબંધિત બજાર તરીકે ઓળખાવ્યું છે. IndiGo ની CCI ના અધિકારક્ષેત્ર સામેની વાંધાઓને સુપ્રીમ કોર્ટના પૂર્વ-નિર્ણયો ટાંકીને રદ કરવામાં આવી હતી.
Market Share માં ફેરફાર વચ્ચે Dominant Position ની તપાસ
IndiGo ભારતીય એવિએશન માર્કેટમાં લગભગ 60-61% ના Domestic Available Seat Kilometres (ASKMs) સાથે નોંધપાત્ર સ્થાન ધરાવે છે. જોકે ડિસેમ્બરમાં તેનો Market Share નવેમ્બરના 63% થી ઘટીને 59.6% થયો હતો, ત્યારે Air India Group (જેનો Share 29.6% થયો) અને Akasa Air, SpiceJet જેવી અન્ય કંપનીઓએ થોડો ફાયદો મેળવ્યો હતો. આ દર્શાવે છે કે ઓપરેશનલ સમસ્યાઓ હરીફો માટે તક ઊભી કરી શકે છે. CCI એ IndiGo ના સતત Market Share, વિસ્તૃત નેટવર્ક, વિશિષ્ટ રૂટ્સ, મોટા ફ્લીટ અને મજબૂત નાણાકીય પ્રદર્શનને તેની Dominant Position ના પુરાવા તરીકે ટાંક્યા છે. DGCA (Directorate General of Civil Aviation) દ્વારા પણ IndiGo ના શિયાળુ શેડ્યૂલને 10 ફેબ્રુઆરી સુધી 10% ઘટાડવામાં આવ્યું હતું, જે આ નિયમનકારી ધ્યાન પર વધુ ભાર મૂકે છે.
ઐતિહાસિક સંદર્ભ અને સેક્ટર આઉટલૂક
આ નવી તપાસ જાન્યુઆરી 2026 માં નિયમનકારી તપાસના સમયગાળા બાદ આવી રહી છે, જ્યારે IndiGo પર Flight Cancellations અંગે 'અપૂરતા એકંદર દેખરેખ' (inadequate overall oversight) માટે $2.4 મિલિયન નો દંડ ફટકારવામાં આવ્યો હતો અને ચેતવણી આપવામાં આવી હતી. તે સમયે, વિશ્લેષકોએ દંડને IndiGo ના બેલેન્સ શીટની સરખામણીમાં નજીવો ગણ્યો હતો અને માન્યું હતું કે નિયમનકારી અનિશ્ચિતતાઓ પાછળ રહી ગઈ છે. જોકે, વર્તમાન CCI તપાસ વધુ ઊંડાણપૂર્વકની છે, જે ઓપરેશનલ દેખરેખ કરતાં સ્પર્ધાત્મક દુરુપયોગ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે.
નાણાકીય રીતે, InterGlobe Aviation નું P/E રેશિયો જાન્યુઆરી 2026 ની શરૂઆતમાં 28.3x અને 59.55x ની વચ્ચે રહ્યો હતો, અને જાન્યુઆરી 2026 ના અંત સુધીમાં Trailing Twelve Months (TTM) P/E આશરે 35.63x હતો. કંપનીનું Market Capitalization આશરે ₹1.91 trillion ની આસપાસ હતું. જ્યારે IndiGo નું Return on Equity (ROE) આશરે 104% છે, Price-to-Book રેશિયો લગભગ 22.23 છે. જોકે, ભારતીય એવિએશન ક્ષેત્ર મજબૂત વૃદ્ધિ દર્શાવી રહ્યું છે. Economic Survey 2025-26 મુજબ, FY31 સુધીમાં પેસેન્જર ટ્રાફિક 665 મિલિયન સુધી પહોંચવાનો અંદાજ છે. UDAN જેવી સરકારી પહેલો અને એરપોર્ટ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરમાં વિકાસને કારણે, 2035 સુધીમાં ફ્લીટ લગભગ 2,200 વિમાનો સુધી ત્રણ ગણો થવાની અપેક્ષા છે. ભારત વિશ્વનું ત્રીજું સૌથી મોટું ડોમેસ્ટિક એવિએશન માર્કેટ બનવાની તૈયારીમાં છે.
આ નિયમનકારી વાદળો છતાં, વિશ્લેષકોનો સેન્ટિમેન્ટ સાવચેતીપૂર્વક આશાવાદી છે, જેમાં 'Buy' રેટિંગ અને સરેરાશ Price Target લગભગ ₹5,777 છે, જે તાજેતરના ટ્રેડિંગ સ્તરોથી લગભગ 21.38% નો અપસાઇડ સૂચવે છે. તેમ છતાં, CCI તપાસ એક મહત્વપૂર્ણ જોખમ પરિબળ તરીકે ઉભરી આવી છે જે ભવિષ્યની ઓપરેશનલ વ્યૂહરચનાઓ, વૃદ્ધિની ગતિ અને રોકાણકારની ધારણાઓને પ્રભાવિત કરી શકે છે. તાજેતરની ટ્રેડિંગ પ્રવૃત્તિમાં IndiGo પર પુટ ઓપ્શન વોલ્યુમમાં વધારો જોવા મળ્યો છે, જે દર્શાવે છે કે કેટલાક ટ્રેડર્સ સંભવિત ઘટાડા માટે પોઝિશન લઈ રહ્યા છે. CCI ના ડાયરેક્ટર જનરલને 90 દિવસની અંદર તપાસ અહેવાલ સુપરત કરવાનો કાર્યભાર સોંપવામાં આવ્યો છે.