Whalesbook
નિકાસકારોને સીધી ખર્ચ રાહત
Directorate General of Shipping (DGS) દ્વારા 8 એપ્રિલ, 2026 ના રોજ એક નવો આદેશ બહાર પાડવામાં આવ્યો છે. આ આદેશ મુજબ, તમામ પોર્ટ અને ટર્મિનલ ઓપરેટર્સ હવે નિકાસકારોને મંજૂર કરાયેલી તમામ રાહતો (concessions) તાત્કાલિક ધોરણે સીધી જ આપશે. અગાઉ, ડિટેન્શન ચાર્જ (detention charges), ગ્રાઉન્ડ રેન્ટ (ground rent) અને રીફર પ્લગ-ઇન ફી (reefer plug-in fees) જેવી રાહતો Non-Vessel Operating Common Carriers (NVOCCs) જેવા મધ્યસ્થીઓ દ્વારા મોકલવામાં આવતી હતી, જેના કારણે રાહત મળવામાં ઘણો વિલંબ થતો હતો અને નિકાસકારોને તેનો પૂર્ણ લાભ મળતો ન હતો. DGS એ આ પરોક્ષ અને વિલંબિત ચુકવણી પ્રણાલીનો અંત લાવવાનો આદેશ આપ્યો છે.
આ પગલું સરકારની ₹497 કરોડ ની RELIEF scheme સાથે પણ ગાઢ રીતે જોડાયેલું છે, જે માર્ચ 2026 માં પશ્ચિમ એશિયા (West Asia) માં ચાલી રહેલા શિપિંગ સંકટથી પ્રભાવિત નિકાસકારોને મદદ કરવા માટે શરૂ કરવામાં આવી હતી.
પશ્ચિમ એશિયા સંકટથી શિપિંગ ખર્ચમાં વધારો
પશ્ચિમ એશિયામાં ફેબ્રુઆરી 2026 ના અંતમાં તણાવ વધવાને કારણે વૈશ્વિક શિપિંગ માર્ગો, ખાસ કરીને હોર્મુઝની સામુદ્રધુની (Strait of Hormuz) અને લાલ સાગર (Red Sea) માં ગંભીર વિક્ષેપ સર્જાયો છે. આના કારણે શિપિંગ રૂટ લાંબા થયા છે, જેમાં ટ્રાન્ઝિટ સમયમાં અંદાજે 10-15 દિવસ નો વધારો થયો છે અને ખર્ચમાં ભારે ઉછાળો આવ્યો છે. ફ્રેઇટ રેટ્સ (freight rates) માં ત્રણ થી પાંચ ગણો વધારો થયો છે, અને ઇમરજન્સી સર્ચ ચાર્જ (emergency search charges) હવે પ્રતિ કન્ટેનર $2,000 થી $4,000 ની વચ્ચે પહોંચી ગયા છે. વોર રિસ્ક પ્રીમિયમ (War Risk Premiums - WRP) પણ જહાજના મૂલ્યના લગભગ 0.01-0.02% થી વધીને 1% કે તેથી વધુ, ક્યારેક 3% સુધી પહોંચી ગયા છે. આ વધતા જતા ખર્ચ નિકાસકારો પર ભારે દબાણ લાવી રહ્યા છે, ખાસ કરીને ઓછા નફા માર્જિન (profit margins) ધરાવતા ક્ષેત્રો માટે. ભારતની આશરે 12-13% નિકાસ પશ્ચિમ એશિયા ક્ષેત્રમાં થાય છે.
આ મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવા માટે, સરકારે RELIEF scheme હેઠળ ₹497 કરોડ ની સહાય જાહેર કરી છે. આ યોજના હેઠળ Micro, Small, and Medium Enterprises (MSMEs) માટે ખાસ ₹282 કરોડ ફાળવવામાં આવ્યા છે. સરકાર વીમા કંપનીઓ માટે ગેરંટી આપવા અને ઉદ્યોગમાંથી $300 મિલિયન ના ફંડ દ્વારા દાવાઓને પહોંચી વળવાની પણ યોજના બનાવી રહી છે.
સીધી રાહત ઉપરાંતના પડકારો
જોકે DGS નો આ આદેશ પારદર્શિતા (transparency) અને રાહતોના સીધા હસ્તાંતરણમાં સુધારો કરશે, પરંતુ તે શિપિંગ ખર્ચમાં થયેલા મોટા વધારાના મૂળ કારણને સીધો હલ કરતો નથી. વધતા ફ્રેઇટ રેટ્સ અને વોર રિસ્ક પ્રીમિયમનો બોજ નિકાસકારો પર યથાવત રહી શકે છે, જે સીધી કન્સેશન્સના લાભોને વટાવી શકે છે. DGS એ શિપિંગ લાઇન્સ દ્વારા લગાવવામાં આવતા વધારાના ચાર્જિસ પર પણ ચિંતા વ્યક્ત કરી છે.
અગાઉના અનુભવો અને આ DGS સલાહમાં દર્શાવવામાં આવેલી સમસ્યાઓને જોતાં, ભૂતકાળની સમસ્યાઓને ફરીથી ઉભરતી અટકાવવા માટે સતત દેખરેખ અને કડક અમલીકરણ આવશ્યક રહેશે. નિકાસકારો, ખાસ કરીને MSMEs, ખૂબ સંવેદનશીલ સ્થિતિમાં છે. RELIEF scheme દ્વારા વિશેષ સહાય મળવા છતાં, ભૌગોલિક રાજકીય અસ્થિરતાને કારણે ખર્ચમાં થયેલો ભારે વધારો હજુ પણ રોકડ પ્રવાહ (cash flow) અને નફાને અસર કરી શકે છે.
નિકાસકારો માટે આગળ શું?
DGS નો આ આદેશ ભારતીય નિકાસકારો માટે એક મહત્વપૂર્ણ નિયમનકારી પગલું છે. સરકારના સંયુક્ત પ્રયાસો, RELIEF scheme અને વીમા ક્ષેત્રને સહાય, નિકાસ જાળવી રાખવા અને બજાર હિસ્સો (market share) સુરક્ષિત કરવાની પ્રતિબદ્ધતા દર્શાવે છે. જોકે, ભૌગોલિક રાજકીય (geopolitical) પરિસ્થિતિ અને સતત દેખરેખ આ પગલાંઓની અસરકારકતા નક્કી કરશે. ઇન્ટર-મિનિસ્ટ્રીયલ ગ્રુપ (Inter-Ministerial Group) દ્વારા સતત દેખરેખ અને પોર્ટ્સ તથા શિપિંગ લાઇન્સ માટે નિર્દેશોનું સુસંગત અમલીકરણ નિર્ણાયક રહેશે. નિકાસકારો વધતા શિપિંગ અને વીમા ખર્ચને કેટલી સારી રીતે પહોંચી વળી શકે છે, તે આ નિર્ણયની અસરકારકતા નક્કી કરશે.