ભારતમાં કોર્પોરેટ ટ્રાવેલ બુકિંગનો લગભગ **60%** હિસ્સો હવે નોન-મેટ્રો શહેરોમાં છે. મેન્યુફેક્ચરિંગ હબ્સ અને SME ક્લસ્ટર્સનો વિકાસ આ બદલાવ લાવી રહ્યો છે, જેનાથી પ્રાદેશિક હોસ્પિટાલિટી અને એર કનેક્ટિવિટીની માંગ વધી રહી છે. ટ્રાવેલ પ્લેટફોર્મ્સ માટે નવી તકો ઉભરી રહી છે, પરંતુ રોકાણકારોએ નાના શહેરોમાં ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરના પડકારો પર નજર રાખવી પડશે.
શું થયું?
ભારતમાં કોર્પોરેટ ટ્રાવેલનો ટ્રેન્ડ મેટ્રો શહેરોથી દૂર જઈ રહ્યો છે. નવા ડેટા મુજબ, ચાલુ નાણાકીય વર્ષના પ્રથમ અર્ધવાર્ષિક ગાળામાં લગભગ 60% બિઝનેસ ટ્રાવેલ બુકિંગ ટિયર 2 અને ટિયર 3 શહેરોમાંથી થયું છે અથવા ત્યાં સમાપ્ત થયું છે. આ બદલાવ આ સ્થળોના વધતા આર્થિક મહત્વને દર્શાવે છે, જે મેન્યુફેક્ચરિંગ અને સ્મોલ એન્ડ મીડિયમ-એન્ટરપ્રાઇઝિસ (SMEs) માટેના મુખ્ય કેન્દ્રો બની રહ્યા છે.
ઓનલાઈન ટ્રાવેલ એજન્સીઓ અને ઇન્ડસ્ટ્રી પ્લેટફોર્મ્સના મતે, આ નાના શહેરોમાં બિઝનેસ ટ્રાવેલર્સ સ્થાનિક હોટેલ બુકિંગનો મોટો હિસ્સો ધરાવે છે. આ કોઈ અસ્થાયી વધારો નથી, પરંતુ પ્રાદેશિક ઔદ્યોગિક ક્લસ્ટર્સ, જે ઓટોમોબાઈલથી લઈને FMCG જેવા ક્ષેત્રોમાં વિસ્તરી રહ્યા છે, તેના કારણે વ્યવસાયિક અવરજવર સતત વધી રહી છે.
ટ્રાવેલ પાછળનું આર્થિક એન્જિન
આ બદલાવનું મુખ્ય કારણ પ્રાદેશિક મેન્યુફેક્ચરિંગ હબ્સમાં SME અને MSME ક્ષેત્રનો વિકાસ છે. મધ્યપ્રદેશ, ઉત્તરપ્રદેશ, રાજસ્થાન અને ઓડિશા જેવા રાજ્યોમાં મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્લસ્ટર્સ વિકસતાં, વેન્ડર્સ, ઓડિટર્સ અને બિઝનેસ પાર્ટનર્સની સતત અવરજવર વધી રહી છે. Thomas Cook (India) જેવી કંપનીઓએ નોંધ્યું છે કે આ પ્રાદેશિક ઔદ્યોગિક વિકાસ સીધો જ ઈન્દોર અને રાજકોટ જેવા શહેરોમાં ટ્રાવેલની માંગ વધારી રહ્યો છે.
રોકાણકારો માટે, આ એક માળખાકીય ફેરફાર છે. ટાટા સ્ટીલ જેવા મોટા ઔદ્યોગિક ખેલાડીઓ આ પ્રદેશોને કેન્દ્રિત કરે છે, જેનાથી સપ્લાય ચેઇન મેનેજમેન્ટ અને બિઝનેસ ઓપરેશન્સ માટે નિયમિત ટ્રાવેલ જરૂરી બને છે.
હોસ્પિટાલિટી અને ટ્રાવેલ ક્ષેત્રનો પ્રતિભાવ
હોસ્પિટાલિટી ઇન્ડસ્ટ્રી નાના શહેરોમાં પોતાની હાજરી વધારીને આ માંગને પ્રતિસાદ આપી રહી છે. HVS Anarockના ડેટા મુજબ, ટિયર 3 અને ટિયર 4 સ્થળોએ નવા રૂમ ઉમેરવાનું પ્રમાણ નોંધપાત્ર રીતે વધ્યું છે. આ સૂચવે છે કે હોટેલ ચેઇન્સ આ વિકસતા શહેરોમાં મિડ-માર્કેટ સેગમેન્ટને આકર્ષવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે, જ્યારે મેટ્રો માર્કેટ સંતૃપ્ત થઈ ગયા છે.
ટ્રાવેલ પ્લેટફોર્મ્સ પણ આ સેગમેન્ટને લક્ષ્ય બનાવી રહ્યા છે, જેમાં લેઝર ટ્રાવેલથી વિશેષ કોર્પોરેટ ઓફરિંગ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવી રહ્યું છે. પ્રાદેશિક હવાઈ અને રેલ કનેક્ટિવિટીમાં સુધારાને કારણે આ શહેરો વધુ સુલભ બન્યા છે, જે માંગને ટેકો આપી રહ્યું છે.
ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને અમલીકરણના જોખમો
માંગ વધી રહી હોવા છતાં, રોકાણકારોએ વર્તમાન ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરની મર્યાદાઓ પર ધ્યાન આપવું જોઈએ. ઉદ્યોગના અહેવાલો સૂચવે છે કે ઘણા ટિયર 2 અને 3 શહેરોમાં હોટેલ ઇન્વેન્ટરી અને સીધી ફ્લાઇટ કનેક્ટિવિટી વ્યવસાયિક માંગમાં અચાનક થયેલા વધારા સાથે તાલ મિલાવી શકતી નથી.
આ હોસ્પિટાલિટી અને ટ્રાવેલ ક્ષેત્ર માટે 'અમલીકરણ જોખમ' (execution risk) ઊભું કરે છે. જો હોટેલ્સ પૂરતી ઝડપથી ન બને અથવા પ્રાદેશિક એરપોર્ટ વધારાના ટ્રાફિકને સંભાળી ન શકે, તો માંગ કરતાં પુરવઠાની અછત વૃદ્ધિને મર્યાદિત કરી શકે છે. ઉપરાંત, SMEsની ટ્રાવેલ પેટર્ન ચક્રીય હોય છે અને મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્ષેત્રના સ્વાસ્થ્ય પર આધાર રાખે છે; આ ઔદ્યોગિક હબ્સમાં કોઈપણ આર્થિક મંદી ટ્રાવેલ બજેટમાં ઘટાડો લાવી શકે છે.
રોકાણકારોએ શું ટ્રેક કરવું?
આગળ જતા, રોકાણકારો માટે મુખ્ય મોનિટર કરવાના મુદ્દાઓ આ પ્રમાણે છે:
- હોટેલ રૂમનો પુરવઠો: ટિયર 2/3 શહેરોમાં જાહેર કરાયેલા હોટેલ પ્રોજેક્ટ્સ સમયસર પૂર્ણ થઈ રહ્યા છે કે કેમ.
- પ્રાદેશિક એરપોર્ટ ટ્રાફિક: નોન-મેટ્રો એરપોર્ટ પર મુસાફરોના વૃદ્ધિ ડેટા પર નજર રાખવી, જે પ્રાદેશિક આર્થિક પ્રવૃત્તિનો સંકેત આપે છે.
- ટ્રાવેલ પ્લેટફોર્મની પહોંચ: મુખ્ય ટ્રાવેલ એજન્સીઓ આ પ્રદેશોમાં SME કોર્પોરેટ ટ્રાવેલ માર્કેટમાં પોતાનો હિસ્સો કેટલી અસરકારક રીતે વધારી રહી છે.
- મેન્યુફેક્ચરિંગ વૃદ્ધિ: આ હબ્સમાં ઔદ્યોગિક ઉત્પાદન સ્તર પર નજર રાખવી, કારણ કે કોર્પોરેટ ટ્રાવેલની સ્થિરતા સ્થાનિક મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્ષેત્રના સ્વાસ્થ્ય સાથે ગાઢ રીતે જોડાયેલી છે.