ભારતે **2047** સુધીમાં ટૂરિઝમ સેક્ટરને **$3 ટ્રિલિયન** ની ઇકોનોમી બનાવવાનું મહત્વાકાંક્ષી લક્ષ્ય રાખ્યું છે. હવે ફોકસ માસ-ટૂરિઝમથી હટીને હાઇ-વેલ્યુ ટુરિઝમ પર રહેશે, પરંતુ **2035** સુધીમાં **11 મિલિયન** સ્કિલ્ડ વર્કર્સની અછત આ ગ્રોથ માટે મોટો પડકાર બની શકે છે.
વિકસિત ભારત 2047 ના વિઝન હેઠળ ભારત હવે પોતાની ટૂરિઝમ સ્ટ્રેટેજી બદલી રહ્યું છે. હવે માત્ર પ્રવાસીઓની સંખ્યા વધારવાને બદલે હાઇ-વેલ્યુ પ્રવાસન અનુભવો પર ભાર મૂકવામાં આવી રહ્યો છે. FY2024 માં ડોમેસ્ટિક ટૂરિઝમ ખર્ચ $162.9 બિલિયન સુધી પહોંચ્યો હતો, જે દર્શાવે છે કે આ ક્ષેત્ર હાલમાં ઘરેલુ પ્રવાસીઓ પર વધુ નિર્ભર છે. લાંબા ગાળાના લક્ષ્યને હાંસલ કરવા માટે હવે ગ્રામીણ, એડવેન્ચર અને ક્રૂઝ ટૂરિઝમ જેવા સ્પેશિયલાઇઝ્ડ સર્કિટ્સ વિકસાવવા પર ધ્યાન અપાઈ રહ્યું છે.
ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને પ્રાદેશિક વિસ્તાર
દેશમાં ટૂરિઝમનું ચિત્ર ઝડપથી બદલાઈ રહ્યું છે. 2026 સુધીમાં 166 કાર્યરત એરપોર્ટ્સ અને વંદે ભારત નેટવર્કના વિસ્તરણને કારણે કનેક્ટિવિટીની સમસ્યા હલ થઈ રહી છે. હવે ઇન્વેસ્ટર્સની નજર ટિયર-2 અને ટિયર-3 શહેરો પર છે. અહીં હોસ્પિટાલિટી સેક્ટરમાં નવી તકો ઊભી થઈ રહી છે, જેમાં બ્રાન્ડેડ હોટલ ચેઈન્સ અને હોમસ્ટે નેટવર્કને પ્રોફેશનલ બનાવવાની વ્યૂહરચના છે.
માનવ સંસાધનની અછત (Human Capital Bottleneck)
ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર તો બની રહ્યું છે, પણ સૌથી મોટો પડકાર કુશળ માનવબળનો છે. FY2024 માં આ સેક્ટરે 84.6 મિલિયન લોકોને રોજગારી આપી હતી, પરંતુ 2035 સુધીમાં 11 મિલિયન વર્કર્સની અછત વર્તાશે. જો MICE, વેલનેસ અને હેરિટેજ હોસ્પિટાલિટી ક્ષેત્રે તાલીમબદ્ધ કર્મચારીઓ નહીં મળે, તો આટલા મોટા રોકાણ સામે વળતર મેળવવું મુશ્કેલ બની શકે છે. ઇન્વેસ્ટર્સ માટે હવે તે કંપનીઓ વધુ મહત્વની રહેશે જે ટેલેન્ટને રીટેન કરવામાં સફળ રહે છે.
પોલિસી અને માર્કેટ મોનિટરિંગ
સરકાર હવે ટૂરિઝમ સેક્ટરમાં સસ્ટેનેબિલિટી અને પ્રોફેશનલ સર્ટિફિકેશન પર ભાર મૂકી રહી છે. તાજેતરમાં વિદેશી પ્રવાસીઓની સંખ્યા 9.15 મિલિયન રહી છે, જેમનું સરેરાશ રોકાણ 18.1 દિવસ જેટલું નોંધાયું છે. આગામી સમયમાં વિઝાના નિયમો સરળ બને અને વધુ રાજ્યો ટૂરિઝમને 'ઇન્ડસ્ટ્રી સ્ટેટસ' આપે તેવી શક્યતા છે, જે રોકાણકારોએ ખાસ નોંધવા જેવું છે.