ભારત સરકાર ટેક્સટાઈલ ઉદ્યોગને વધુ મજબૂત બનાવવા માટે સસ્ટેનેબિલિટી પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહી છે. વર્ષ 2030 સુધીમાં **$350 બિલિયન**નો લક્ષ્યાંક હાંસલ કરવા માટે 'Tex-Eco Initiative' અને PM MITRA પાર્ક્સ જેવી યોજનાઓ દ્વારા વાર્ષિક **70.73 લાખ ટન** ટેક્સટાઈલ વેસ્ટના વ્યવસ્થાપન અને ક્લીન મેન્યુફેક્ચરિંગ પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે.
સર્ક્યુલર ઈકોનોમી તરફ એક મોટું ડગલું
ભારતીય ટેક્સટાઈલ ઉદ્યોગ હવે પરંપરાગત ઉત્પાદન પદ્ધતિઓને છોડીને વધુ કાર્યક્ષમ અને સર્ક્યુલર મોડલ તરફ આગળ વધી રહ્યો છે. વર્ષ 2026ના Ministry of Textiles ના અભ્યાસ મુજબ, દેશમાં વાર્ષિક 70 લાખ ટનથી વધુ ટેક્સટાઈલ કચરો પેદા થાય છે. જોકે હાલમાં 95% પ્રી-કન્ઝ્યુમર વેસ્ટનું રિસાયકલિંગ થાય છે, પરંતુ સરકાર હવે પોસ્ટ-કન્ઝ્યુમર કચરાના નિકાલ પર ધ્યાન આપી રહી છે. આનાથી દાયકાના અંત સુધીમાં $3.5 બિલિયનનું નવું રિસાયકલિંગ માર્કેટ ઉભું થશે.
ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને ESG ની ભૂમિકા
આ સેક્ટરના પર્યાવરણીય પ્રભાવને ઘટાડવા માટે $10 બિલિયનના રોકાણ સાથે 7 PM MITRA પાર્ક્સ તૈયાર કરવામાં આવી રહ્યા છે, જેમાં વેસ્ટવોટર ટ્રીટમેન્ટ જેવી સુવિધાઓ હશે. 2023માં બનેલી ESG ટાસ્ક ફોર્સ પાણીપત અને સુરત જેવા મુખ્ય ક્લસ્ટરોમાં MSMEs માટે ખાસ ટૂલકિટ્સ અમલમાં મૂકી રહી છે, જેથી નાની કંપનીઓ પણ વૈશ્વિક નિકાસના ધોરણોને પૂરા કરી શકે.
ટેક્નોલોજી અને નવી પોલિસી
Union Budget 2026-27 માં જાહેર કરાયેલ 'Tex-Eco Initiative' ચાર મુખ્ય સ્તંભો પર કામ કરશે: રિસાયકલિંગ, પાણીનું વ્યવસ્થાપન, સંસ્થાકીય ક્ષમતા અને ડિજિટલ ઈનેબલમેન્ટ. આ યોજના હેઠળ, UNIDO સાથે મળીને ઉત્પાદન પ્રક્રિયામાં 10,000 ટનથી વધુ ઝેરી રસાયણોનો વપરાશ ઘટાડવાનું લક્ષ્ય રાખવામાં આવ્યું છે. આંતરરાષ્ટ્રીય માર્કેટમાં ટકી રહેવા માટે સરકાર AI અને ડિજિટાઈઝેશનનો ઉપયોગ કરીને ઉત્પાદનોની ટ્રેસેબિલિટી (Traceability) વધારી રહી છે.