MTNL Bonds: દેવું વધ્યું, રેટિંગ્સ પર ખતરો! India Ratings ની 'Negative Watch' હેઠળ આવ્યા બોન્ડ્સ

કંપનીની નાણાકીય સ્થિતિ વધુ કથળી

India Ratings (Ind-Ra) એ MTNL ના નોન-કન્વર્ટિબલ ડિબેન્ચર્સ (NCDs) ને 'Rating Watch with Negative Implications' હેઠળ રાખ્યા છે, જે સરકારી ટેલિકોમ ઓપરેટરની નાણાકીય સ્થિરતા અંગે ગંભીર ચિંતાઓ દર્શાવે છે.

MTNL નું નાણાકીય પ્રદર્શન સતત કથળી રહ્યું છે. નાણાકીય વર્ષ 2026 (9MFY26) ના પ્રથમ નવ મહિનામાં, કંપનીની આવક ઘટીને ₹5.5 અબજ થઈ ગઈ છે, જે ગત વર્ષના સમાન સમયગાળા (9MFY25) માં ₹8.2 અબજ હતી. આ ઘટાડો મુખ્યત્વે તીવ્ર સ્પર્ધા વચ્ચે ગ્રાહક આધારમાં ઘટાડાને કારણે છે. પરિસ્થિતિ વધુ વણસી રહી છે કારણ કે ઓપરેટિંગ લોસ (Operating Loss) પણ વધીને 9MFY26 માં ₹2.4 અબજ થઈ ગયા છે, જે 9MFY25 માં ₹0.7 અબજ હતા. કંપનીનો EBITDA માર્જિન પણ નકારાત્મક બની ગયો છે, જે 9MFY26 માં -44.1% રહ્યો, જ્યારે ગત વર્ષે તે -9.2% હતો. આ મુશ્કેલીઓમાં, MTNL નું કુલ દેવું 9MFY26 ના અંત સુધીમાં વધીને ₹358.5 અબજ (આશરે ₹35,850 કરોડ) થઈ ગયું છે, જે FY25 ના અંતમાં ₹324.4 અબજ હતું.

રોકાણકારો માટે જોખમો અને ગવર્નન્સ (Governance)

MTNL અનેક ગંભીર જોખમોનો સામનો કરી રહી છે, જેના પર રેટિંગ એજન્સીઓ અને રોકાણકારોનું ધ્યાન ગયું છે:

• તીવ્ર નાણાકીય નબળાઈ: કંપનીની આવક વર્ષોથી સતત ઘટી રહી છે અને લોસ (Loss) નોંધપાત્ર રીતે વધી રહ્યા છે. કુલ દેવું ₹35,000 કરોડ થી વધુ હોવાનો અંદાજ છે.
• દેવાની ચુકવણીમાં ડિફોલ્ટ: અનેક બેંકો દ્વારા MTNL ને નોન-પર્ફોર્મિંગ એસેટ (NPA) જાહેર કરાયું છે કારણ કે તે તેની ચુકવણીની જવાબદારીઓ પૂરી કરી શકતી નથી. આ કારણે તેના બેંક ખાતાઓ ફ્રીઝ કરી દેવાયા છે, જેમાં માત્ર બોન્ડ એસ્ક્રો એકાઉન્ટ (Bond Escrow Account) માં જ ટ્રાન્ઝેક્શનની મંજૂરી છે. ઓગસ્ટ 2024 થી ફેબ્રુઆરી 2025 વચ્ચે અનેક જાહેર ક્ષેત્રની બેંકોને મુદ્દલ અને વ્યાજની ચુકવણીમાં હજારો કરોડનો ડિફોલ્ટ થયો હોવાના અહેવાલો છે.
• ફંડિંગમાં વિલંબ અને સરકારી ગેરંટી પર નિર્ભરતા: કંપની નિયમિતપણે તેની ટ્રસ્ટ એન્ડ રીટેન્શન એકાઉન્ટ (Designated Account) માં ડેટ સર્વિસિંગ (Debt Servicing) ની નિયત તારીખો પહેલા સમયસર ફંડ કરવામાં નિષ્ફળ રહી છે. આના કારણે ટ્રસ્ટીએ ભારત સરકારની ગેરંટી (Government Guarantee) નો ઉપયોગ કરવો પડ્યો છે. જોકે સરકારે ભૂતકાળમાં આવા પેમેન્ટ્સને કવર કર્યા છે, Ind-Ra ભવિષ્યની પ્રક્રિયાઓ અંગે સ્પષ્ટતાની રાહ જોઈ રહ્યું છે જેથી સ્ટ્રક્ચર્ડ પેમેન્ટ મિકેનિઝમ (Structured Payment Mechanism) નું પાલન સુનિશ્ચિત થઈ શકે.
• ઓડિટર્સ (Auditors) ની ચેતવણી: MTNL ના ઓડિટર્સે એક ક્વોલિફાઈડ ઓપિનિયન (Qualified Opinion) આપ્યું છે, જે કંપનીના આંતરિક નાણાકીય નિયંત્રણો (Internal Financial Controls) અંગે ચેતવણી સૂચવે છે. વાસ્તવમાં, જોઈન્ટ સ્ટેચ્યુટરી ઓડિટર્સે (Joint Statutory Auditors) એક પ્રતિકૂળ નિષ્કર્ષ (Adverse Conclusion) આપ્યો છે, જેમાં જણાવ્યું છે કે કંપનીની નેટવર્થ (Net Worth) સંપૂર્ણપણે ઘટી ગઈ છે અને વર્તમાન જવાબદારીઓ વર્તમાન અસ્કયામતો કરતાં ઘણી વધારે છે, જે ગોઈંગ કન્સર્ન (Going Concern) તરીકે ચાલુ રહેવાની તેની ક્ષમતા પર પ્રશ્નાર્થ ઊભો કરે છે.
• ઈન્સિપિયન્ટ સિક પબ્લિક સેક્ટર એન્ટરપ્રાઇઝ (Incipient Sick PSE): ભારત સરકાર MTNL ને 'ઈન્સિપિયન્ટ સિક PSE' તરીકે વર્ગીકૃત કરવાનું ચાલુ રાખે છે, જે તેની નાજુક નાણાકીય અને ઓપરેશનલ સ્થિતિને રેખાંકિત કરે છે.

નકારાત્મક ભૂતકાળ

MTNL ની નાણાકીય મુશ્કેલીઓ નવી નથી. છેલ્લા દાયકામાં કંપનીએ આવકમાં ઘટાડો અને ગ્રાહકો ગુમાવવાનો અનુભવ કર્યો છે, જે રિલાયન્સ જિયો (Reliance Jio) અને ભારતી એરટેલ (Bharti Airtel) જેવા ખાનગી ખેલાડીઓ સામે મજબૂત સ્પર્ધાનો સામનો કરી રહી છે. વર્તમાન નાણાકીય સમસ્યાઓ ઉપરાંત, MTNL નિયમનકારી તપાસ હેઠળ પણ રહી છે. માર્ચ 2025 માં, તેને NSE અને BSE બંને દ્વારા SEBI ના લિસ્ટિંગ ઓબ્લિગેશન્સ એન્ડ ડિસ્ક્લોઝર રિક્વાયરમેન્ટ્સ (LODR) નું પાલન ન કરવા બદલ દંડ ફટકારવામાં આવ્યો હતો, જે ગવર્નન્સ (Governance) માં નબળાઈઓ દર્શાવે છે. ડેટ સર્વિસિંગ અને ફંડિંગમાં વિલંબના પુનરાવર્તિત મુદ્દાઓને કારણે રેટિંગ એજન્સીઓ દ્વારા ભૂતકાળમાં પણ સતત ડાઉનગ્રેડ (Downgrade) અથવા વોચ (Watch) હેઠળ રાખવામાં આવી છે.

આઉટલૂક (Outlook)

Ind-Ra જણાવ્યું છે કે તે મુખ્ય વિકાસ પર નજર રાખવાનું ચાલુ રાખશે અને છ મહિનાની અંદર રેટિંગ વોચનું નિરાકરણ કરશે. આ નિરાકરણ નિયુક્ત એકાઉન્ટ માટે પુષ્ટિ થયેલ ફંડિંગ, તેના સતત ઓપરેશનલ સ્ટેટસ અને સ્ટ્રક્ચર્ડ પેમેન્ટ મિકેનિઝમ (Structured Payment Mechanism) ના પાલન પર નિર્ભર રહેશે. ફંડિંગમાં વધુ વિલંબ MTNL ના ક્રેડિટ રેટિંગ (Credit Rating) ને પ્રભાવિત કરનાર એક નિર્ણાયક પરિબળ રહેશે.

પીઅર કમ્પેરીઝન (Peer Comparison)

MTNL અત્યંત સ્પર્ધાત્મક ભારતીય ટેલિકોમ માર્કેટમાં કાર્યરત છે, જે ખાનગી ખેલાડીઓનું પ્રભુત્વ ધરાવે છે. રિલાયન્સ જિયો અને ભારતી એરટેલ નોંધપાત્ર માર્કેટ શેર અને ગ્રાહક આધાર ધરાવે છે, જેમાં જિયો 50 કરોડ થી વધુ ગ્રાહકો સાથે આગળ છે અને એરટેલ પણ નજીક છે. વોડાફોન-આઈડિયા (Vi) નો પણ નોંધપાત્ર હિસ્સો છે, જોકે તે ગ્રાહકો ગુમાવી રહ્યું છે. BSNL, અન્ય એક સરકારી કંપની, MTNL ની નજીકની જાહેર ક્ષેત્રની પીઅર (Peer) છે, પરંતુ BSNL પોતે પડકારોનો સામનો કરી રહી છે, જોકે તેનો ગ્રાહક આધાર મોટો છે અને મોબાઇલ ગ્રાહકોમાં થોડો વિકાસ દર્શાવ્યો છે. તેની તુલનામાં, MTNL નો વાયરલાઇન માર્કેટ શેર નોંધપાત્ર રીતે ઘટ્યો છે અને તેનો વાયરલેસ ગ્રાહક આધાર ન્યૂનતમ છે, જે સ્પર્ધકો સામે ગ્રાહકો ગુમાવી રહ્યું છે. ઓપરેશનલ પડકારો BSNL સાથેના કરાર દ્વારા વધુ જટિલ બને છે, જ્યાં MTNL ની આવકની ઓળખ (Revenue Recognition) પ્રભાવિત થાય છે જ્યારે ખર્ચ હજુ પણ MTNL દ્વારા ઉઠાવવામાં આવે છે, જે એક મુદ્દો છે જેના પર ઓડિટર્સે ચિંતા વ્યક્ત કરી છે.