ભારતે રેકોર્ડ તોડ્યા: 2 લાખથી વધુ સરકારી-માન્યતા પ્રાપ્ત સ્ટાર્ટઅપ્સ, નવીનતા અને નોકરીઓને વેગ!
Overview
ભારત 2 લાખથી વધુ સરકારી-માન્યતા પ્રાપ્ત સ્ટાર્ટઅપ્સ સાથે એક મોટી સિદ્ધિની ઉજવણી કરી રહ્યું છે. 2016 માં સ્ટાર્ટઅપ ઇન્ડિયા પહેલ શરૂ થઈ ત્યારથી આ વર્ષે રેકોર્ડ 44,000 નવા સ્ટાર્ટઅપ્સ ઉમેરાયા છે. મંત્રી પિયુષ ગોયલે 21 લાખથી વધુ પ્રત્યક્ષ નોકરીઓનું સર્જન થયું હોવાનું અને લગભગ 48% સ્ટાર્ટઅપ્સમાં ઓછામાં ઓછી એક મહિલા ડિરેક્ટર અથવા ભાગીદાર હોવાનું પ્રકાશિત કર્યું, જે સમાવેશી વૃદ્ધિ અને વિકસતા નવીનતા ઇકોસિસ્ટમને રેખાંકિત કરે છે.
ભારતે સત્તાવાર રીતે 2 લાખ સરકારી-માન્યતા પ્રાપ્ત સ્ટાર્ટઅપ્સનો મહત્વપૂર્ણ સીમાચિહ્ન વટાવ્યો છે. આ સિદ્ધિ એક નોંધપાત્ર આગળનું પગલું દર્શાવે છે, જેમાં વર્તમાન વર્ષમાં જ 44,000 થી વધુ નવી સંસ્થાઓને માન્યતા મળી છે. કેન્દ્રીય વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રી પિયુષ ગોયલે આ સીમાચિહ્ન જાહેર કર્યું, અને જણાવ્યું કે 2016 માં 'સ્ટાર્ટઅપ ઇન્ડિયા' પહેલ શરૂ થઈ ત્યારથી આ સૌથી વધુ વાર્ષિક વૃદ્ધિ છે.
સ્ટાર્ટઅપ ક્ષેત્રમાં આ વિસ્ફોટક વૃદ્ધિ ભારતના ઝડપથી વિકસતા નવીનતા ઇકોસિસ્ટમ (innovation landscape) નો પુરાવો છે. મંત્રી ગોયલે રોજગાર સર્જન, નવીનતાઓને પ્રોત્સાહન આપવા અને દેશભરમાં સમાવેશી આર્થિક વિકાસને વેગ આપવામાં આ ક્ષેત્રના નોંધપાત્ર યોગદાન પર ભાર મૂક્યો. આંકડા પોતે જ કહે છે: આ માન્યતા પ્રાપ્ત સ્ટાર્ટઅપ્સ દ્વારા 21 લાખથી વધુ પ્રત્યક્ષ નોકરીઓનું સર્જન થયું છે, જે કાર્યબળ પર તેમની અસર દર્શાવે છે.
ઉદ્યોગસાહસિકતામાં મહિલાઓની વધતી ભાગીદારી એ ખાસ કરીને પ્રોત્સાહક વલણ છે. હાલમાં માન્યતા પ્રાપ્ત થયેલા લગભગ અડધા સ્ટાર્ટઅપ્સમાં ઓછામાં ઓછી એક મહિલા ડિરેક્ટર અથવા ભાગીદાર છે, જે સ્ટાર્ટઅપ ઇકોસિસ્ટમમાં લૈંગિક વિવિધતા (gender diversity) અને સમાવેશી વૃદ્ધિ પ્રત્યે મજબૂત પ્રતિબદ્ધતા દર્શાવે છે.
વિવિધ ભંડોળ (funding) અને ક્રેડિટ સપોર્ટ યોજનાઓ દ્વારા મળેલ મજબૂત સરકારી સમર્થન આ ગતિને જાળવી રાખવા માટે નિર્ણાયક રહ્યું છે. 'ફંડ ઓફ ફંડ્સ ફોર સ્ટાર્ટઅપ્સ' (FFS) એ 1,350 થી વધુ સ્ટાર્ટઅપ્સમાં ₹25,320 કરોડથી વધુનું રોકાણ કરવા માટે વૈકલ્પિક રોકાણ ભંડોળ (Alternative Investment Funds) ને મદદ કરી છે, જેણે ખાનગી વેન્ચર કેપિટલ (private venture capital) ને અસરકારક રીતે આકર્ષિત કર્યું છે.
વધુમાં, 'ક્રેડિટ ગેરંટી સ્કીમ ફોર સ્ટાર્ટઅપ્સ' એ ₹775 કરોડથી વધુની ગેરંટી પ્રદાન કરી છે, જેણે શરૂઆતી તબક્કાની કંપનીઓ માટે દેવું ધિરાણ (debt financing) મેળવવાનું નોંધપાત્ર રીતે સરળ બનાવ્યું છે. 'સ્ટાર્ટઅપ ઇન્ડિયા સીડ ફંડ સ્કીમ' (SISFS) પણ મહત્વપૂર્ણ રહી છે, જેમાં 3,200 થી વધુ સ્ટાર્ટઅપ અરજીઓ માટે ₹585 કરોડથી વધુ મંજૂર કરવામાં આવ્યા છે, જે ઇન્ક્યુબેટર્સ દ્વારા મોકલવામાં આવ્યા છે, અને તે પ્રારંભિક વિકાસ, બજાર પ્રવેશ અને વિસ્તરણના પ્રયાસોને સમર્થન આપે છે.
માન્યતા પ્રાપ્ત સ્ટાર્ટઅપ્સ નવીનતા અને બજાર પહોંચ માટે ઔપચારિક ચેનલોનો વધતી જતી ઉપયોગ કરી રહી છે. બૌદ્ધિક સંપદા (intellectual property) નિર્માણમાં નોંધપાત્ર વધારો જોવા મળ્યો છે, જેમાં આ સંસ્થાઓ દ્વારા 16,400 થી વધુ પેટન્ટ અરજીઓ દાખલ કરવામાં આવી છે. વધારામાં, 34,800 થી વધુ સ્ટાર્ટઅપ્સને સરકારી ઈ-માર્કેટપ્લેસ (Government e-Marketplace - GeM) પર ઓનબોર્ડ કરવામાં આવ્યા છે, જે જાહેર પ્રાપ્તિ (public procurement) ની તકો માટે માર્ગો ખોલે છે.
'સ્ટારટઅપ ઇન્ડિયા' ફ્રેમવર્ક પાત્ર સ્ટાર્ટઅપ્સને આવકવેરા રાહત, નિયમનકારી સરળતા, માર્ગદર્શન અને નેટવર્કિંગ સપોર્ટ જેવા પ્રોત્સાહનો પણ પ્રદાન કરે છે, જે તેમના વિકાસને વધુ વેગ આપે છે. માન્યતા પ્રાપ્ત સ્ટાર્ટઅપ્સનો આ ઉછાળો, 'આત્મનિર્ભર' (self-reliant) અને 'વિકસિત' (developed) ભારત અર્થતંત્રના નિર્માણના સરકારના વ્યાપક દ્રષ્ટિકોણ સાથે સુસંગત છે.
જેમ જેમ ભારત પ્રગતિ કરી રહ્યું છે, તેમ તેમ નવીનતા અને ઉદ્યોગસાહસિકતાની આ જીવંત ભાવના આર્થિક વિકાસને વેગ આપવા, નવી તકો ઊભી કરવા અને સમગ્ર દેશમાં સમૃદ્ધિને પ્રોત્સાહન આપવા માટે તૈયાર છે. આ સતત વૃદ્ધિ નીતિગત સમર્થનની અસરકારકતા અને ભારતના સ્ટાર્ટઅપ સમુદાયની આંતરિક ગતિશીલતા પર ભાર મૂકે છે.
