Starlink માટે ભારતમાં પ્રવેશનો માર્ગ કઠિન બન્યો છે. વિદેશી ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પર નિર્ભરતા અંગેની સુરક્ષા ચિંતાઓ અને સેટેલાઇટ સ્પેક્ટ્રમ ફાળવણીના વિવાદે પ્રોજેક્ટને હાલ પૂરતો અટકાવી દીધો છે.
એલન મસ્કની માલિકીની Starlink માટે ભારતીય સેટેલાઇટ ઇન્ટરનેટ માર્કેટમાં પ્રવેશવું એ મોટી ટેકનિકલ અને નિયમનકારી પડકાર બની ગયો છે. ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં કનેક્ટિવિટી વધારવાની વાત તો છે, પરંતુ સરકારી અધિકારીઓ અને સુરક્ષા નિષ્ણાતો હવે વિદેશી કંપનીઓના હાથમાં દેશનું મહત્ત્વનું કોમ્યુનિકેશન ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર સોંપવા સામે સવાલ ઉઠાવી રહ્યા છે. યુક્રેન જેવી ઘટનાઓ બાદ વિદેશી સેટેલાઇટ સેવાઓના અચાનક બંધ થઈ જવા કે 'કિલ-સ્વિચ' જેવી શક્યતાઓ અંગે ગંભીર ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.
સ્પેક્ટ્રમ ફાળવણી: કોનો પક્ષ મજબૂત?
ભારતની 'Space Policy 2023' હેઠળ ખાનગી રોકાણને પ્રોત્સાહન આપવામાં આવી રહ્યું છે, પરંતુ સ્પેક્ટ્રમ કેવી રીતે ફાળવવું તે સૌથી મોટો વિવાદ છે.
- Starlink અને Amazon (Project Kuiper): આ કંપનીઓ વહીવટી સ્તરે (Administrative) સ્પેક્ટ્રમ ફાળવણીની હિમાયત કરી રહી છે, જે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરનું મોડેલ છે.
- Reliance Jio અને Eutelsat OneWeb: આ કંપનીઓ લિલામી (Auction) દ્વારા સ્પેક્ટ્રમ ફાળવવા પર ભાર મૂકી રહી છે, જેથી પારદર્શિતા અને સ્પર્ધા જળવાઈ રહે.
ભારતીય રોકાણકારો માટે શું મહત્ત્વનું છે?
આ આખી લડાઈ હવે સરકારના અંતિમ નિર્ણય પર ટકી છે. જો સરકાર લિલામીનો રસ્તો પસંદ કરે છે, તો કંપનીઓ માટે બિઝનેસ શરૂ કરવો વધુ મોંઘો સાબિત થઈ શકે છે. ભારત સરકાર અત્યારે 'આત્મનિર્ભર' અભિગમને વધુ પ્રાધાન્ય આપી રહી છે, જે ડિજિટલ પેમેન્ટ સિસ્ટમમાં પણ જોવા મળ્યું હતું.
હવે બજારની નજર Department of Telecommunications (DoT) અને Telecom Regulatory Authority of India (TRAI) ના આગામી આદેશો પર છે. આ નિર્ણય જ નક્કી કરશે કે ભારતના સેટેલાઇટ ઇન્ટરનેટ માર્કેટમાં કોનો દબદબો રહેશે.