ભારતમાં AI ડેટા સેન્ટર માટે **$300 બિલિયન** નું મોટું રોકાણ આવ્યું છે, પરંતુ હાલમાં સપ્લાય અને ડિમાન્ડ વચ્ચે મોટી ખાઈ જોવા મળી રહી છે. GPU યુટિલાઈઝેશન માત્ર **20%** હોવાથી લાંબા ગાળાના વળતર અને રોજગારીના સર્જન સામે સવાલો ઉભા થયા છે. રોકાણકારો હવે TCS અને Infosys જેવી દિગ્ગજ કંપનીઓની સ્ટ્રેટેજી પર નજર રાખી રહ્યા છે.
ભારત ગ્લોબલ AI ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનું હબ બનવા તરફ આગળ વધી રહ્યું છે, પરંતુ વાસ્તવિકતા કંઈક અલગ જ ચિત્ર રજૂ કરી રહી છે. વર્ષ 2030 સુધીમાં 5 થી 10 ગીગાવોટ ક્ષમતાના લક્ષ્ય સાથે જે ડેટા સેન્ટર્સ સ્થાપવામાં આવી રહ્યા છે, ત્યાં ઉપયોગનું પ્રમાણ આશ્ચર્યજનક રીતે નીચું છે. Rhodium Group ના રિપોર્ટ મુજબ, IndiaAI Mission હેઠળ મળેલા GPU નો ઉપયોગ માત્ર 20% જેટલો જ થઈ રહ્યો છે.
IT કંપનીઓની અલગ-અલગ વ્યૂહરચના
આ સ્થિતિએ ભારતની ટોચની IT કંપનીઓને બે ભાગમાં વહેંચી દીધી છે. Tata Consultancy Services (TCS) એ 'HyperVault' દ્વારા 1 ગીગાવોટ ની ક્ષમતાનું લક્ષ્ય રાખીને ભારે ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પાછળ રોકાણ વધાર્યું છે, જે એસેટ-હેવી મોડેલ છે. તેની સામે, Infosys એ 'એસેટ-લાઈટ' મોડેલ અપનાવીને સોફ્ટવેર અને સર્વિસ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું છે જેથી ઈક્વિટી પર વળતર જળવાઈ રહે.
રોજગારી અને સંસાધનોનું વાસ્તવિક ચિત્ર
ડેટા સેન્ટર્સના નિર્માણ માટે ઘણી સ્ટેટ ગવર્નમેન્ટ્સ દ્વારા મોટી પ્રોમિસ આપવામાં આવી હતી, પરંતુ આ સેન્ટર્સ હાઈ-ઓટોમેશન વાળા હોવાથી અહીં રોજગારીનું સર્જન ઓછું છે. ઉપરાંત, આ પ્લાન્ટ્સ પાણીની અછત વાળા વિસ્તારોમાં બની રહ્યા હોવાથી પાવર અને વોટર મેનેજમેન્ટના નવા નિયમનકારી પડકારો પણ સામે આવી રહ્યા છે.
'ડિજિટલ એક્સપોર્ટ' નો પડકાર
હાલમાં ભારતના ડેટા સેન્ટરની 60% જેટલી ક્ષમતા વિદેશી હાઈપરસ્કેલર્સ દ્વારા વપરાય છે. આનો અર્થ એ કે સ્થાનિક કંપનીઓની ડિમાન્ડ હજુ પણ ઘણી ઓછી છે. જો ભારતીય બિઝનેસ આ ટેકનોલોજીને નહીં અપનાવે, તો આ સેન્ટર્સ માત્ર 'ડિજિટલ એક્સપોર્ટ એન્ક્લેવ' બનીને રહી જશે. રોકાણકારો માટે આગામી સમયમાં કંપનીઓ કેવી રીતે એનર્જી અને વોટર કોસ્ટ મેનેજ કરે છે અને સ્થાનિક ડિમાન્ડમાં કેટલો વધારો થાય છે, તે જોવું અનિવાર્ય રહેશે.