ભારતમાં જનરેટિવ AI (GenAI) એપ્લિકેશન માર્કેટમાં Q2 2026માં નોંધપાત્ર વૃદ્ધિ જોવા મળી છે. Claudeના ડાઉનલોડ્સમાં **30 ગણો** વધારો થયો છે અને Geminiના વપરાશમાં પણ વૃદ્ધિ થઈ છે. જોકે, ખર્ચના મામલે OpenAIનું ChatGPT હજુ પણ આગળ છે. આ ક્ષેત્ર પર રોકાણકારોની નજર રહેશે કારણ કે મુખ્ય AI ડેવલપર્સ આ વર્ષના અંતમાં સંભવિત પબ્લિક લિસ્ટિંગ તરફ આગળ વધી રહ્યા છે.
ભારતમાં Claude અને Geminiનો દબદબો
એન્થ્રોપિક (Anthropic) દ્વારા વિકસાવવામાં આવેલ Claude એપ ભારતમાં યુઝર એક્વિઝિશનના મામલે સૌથી ઝડપી વૃદ્ધિ દર્શાવી રહી છે. Q2 2026માં, તેના ડાઉનલોડ્સમાં વાર્ષિક ધોરણે 30 ગણા કરતાં વધુનો ઉછાળો આવ્યો છે, જે 8.5 મિલિયન સુધી પહોંચી ગયો છે. આ વૃદ્ધિની સાથે, કન્ઝ્યુમર સ્પેન્ડિંગમાં લગભગ 19 ગણો વધારો થયો છે, જે કુલ ₹62.2 કરોડ ની આસપાસ પહોંચ્યો છે. વિશ્લેષકો માને છે કે આ ગતિ સૂચવે છે કે યુઝર્સ હવે નવા વિકલ્પોને પણ અજમાવી રહ્યા છે.
બીજી તરફ, Googleનું Gemini યુઝર એન્ગેજમેન્ટમાં મોટો ભાગ કબજે કરી રહ્યું છે. આ સમયગાળામાં Gemini એપના ડાઉનલોડ્સ બમણા થઈને 18.1 મિલિયન થયા છે. વધુ મહત્ત્વનું, GenAI એપ્લિકેશન્સ પર વિતાવેલા કુલ સમયમાં Geminiનો હિસ્સો 18.7% સુધી પહોંચી ગયો છે, જે ગયા વર્ષના 4.9% થી ઘણો વધારે છે. આ દર્શાવે છે કે Claude નવા યુઝર્સ મેળવી રહ્યું છે, જ્યારે Gemini તેના હાલના યુઝર્સ સાથે ઊંડાણપૂર્વકનું એન્ગેજમેન્ટ વધારવામાં સફળ રહ્યું છે.
IPOની અપેક્ષાઓ વચ્ચે ChatGPT આવકનો મુખ્ય સ્ત્રોત
નવા સ્પર્ધકોની ઝડપી પ્રગતિ છતાં, OpenAI નું ChatGPT ભારતીય માર્કેટમાં આવકનો મુખ્ય સ્ત્રોત બની રહ્યું છે. જૂન ક્વાર્ટરમાં ChatGPT એપ પર કન્ઝ્યુમર સ્પેન્ડિંગ લગભગ ₹112.8 કરોડ રહ્યું, જે વાર્ષિક ધોરણે 36% નો વધારો દર્શાવે છે. Grok અને Perplexity જેવી અન્ય એપ્સ પણ ₹20.4 કરોડ અને ₹5.8 કરોડ ની આવક સાથે ફાળો આપી રહી છે.
રોકાણકારો માટે, આ ક્ષેત્રનો વિકાસ ખૂબ જ મહત્ત્વનો છે કારણ કે મુખ્ય કંપનીઓ પબ્લિક માર્કેટમાં પ્રવેશવાની તૈયારી કરી રહી છે. OpenAI અને Anthropic બંનેએ IPO માટે અરજી કરી હોવાના અહેવાલો છે, અને સંભવિત લિસ્ટિંગ ઓક્ટોબર 2026 સુધીમાં થઈ શકે છે. આનાથી રોકાણકારોને GenAI ક્ષેત્રમાં સીધો પ્રવેશ મળશે, જે હાલમાં મોટાભાગે પ્રાઈવેટ કંપનીઓનું પ્રભુત્વ ધરાવે છે.
સેક્ટરના જોખમો અને માર્કેટ કોન્સન્ટ્રેશન
વૃદ્ધિના આંકડા ઊંચા હોવા છતાં, AI સેક્ટર અનેક વ્યાપારિક અને નિયમનકારી જોખમોનો સામનો કરી રહ્યું છે. માર્કેટમાં ChatGPT અને Claudeનો 83% આવક હિસ્સો છે, જે ખૂબ ઊંચું કોન્સન્ટ્રેશન દર્શાવે છે. આનાથી કોઈપણ વિક્ષેપની વ્યાપક અસર થઈ શકે છે.
નિયમનકારી તપાસ પણ વધી રહી છે. જૂન 2026 માં, એન્થ્રોપિકના Claude Fable 5 મોડેલને નિકાસ-નિયંત્રણ અને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાના કારણોસર અસ્થાયી રૂપે સસ્પેન્ડ કરવામાં આવ્યું હતું. આવા બનાવો નવી AI ટેકનોલોજીના ઝડપી વિસ્તરણ સાથે સંકળાયેલા જોખમોને ઉજાગર કરે છે. વધુમાં, વપરાશકર્તાઓની સંખ્યા વધી રહી હોવા છતાં, Q2 2026 ની શરૂઆતમાં ભારતમાં ગ્રાહક સેન્ટિમેન્ટ રેકોર્ડ નીચા સ્તરે હતું, જે ભવિષ્યમાં સબ્સ્ક્રિપ્શન વૃદ્ધિ અને મોનેટાઇઝેશનને અસર કરી શકે છે. રોકાણકારો જોશે કે આ પ્લેટફોર્મ્સ વૈશ્વિક નિયમનકારી ધોરણો અને બદલાતા ગ્રાહક ખર્ચ પેટર્નને કેવી રીતે સંતુલિત કરે છે.