ભારતીય ડ્રોન ઈન્ડસ્ટ્રીમાં રોકાણકારોનો અભિગમ બદલાઈ રહ્યો છે. વર્ષ **2025** માં સ્ટાર્ટઅપ્સે અંદાજે **$198 મિલિયન** એકત્ર કર્યા હોવા છતાં, હવે લેટ-સ્ટેજ ફંડિંગમાં ઘટાડો જોવા મળી રહ્યો છે. રોકાણકારો હવે માત્ર ટેકનોલોજી નહીં, પણ બિઝનેસની મજબૂતી અને પ્રોફિટેબિલિટી પર ધ્યાન આપી રહ્યા છે.
ભારતીય ડ્રોન-ટેક ઉદ્યોગ અત્યારે એક મહત્વપૂર્ણ બદલાવમાંથી પસાર થઈ રહ્યો છે. વર્ષ 2025 માં $198 મિલિયન જેટલું મોટું ભંડોળ આવ્યું હોવા છતાં, હવે પછીના તબક્કાના ફંડિંગ માટે 'ફંડિંગ વોલ' જેવી સ્થિતિ સર્જાઈ છે. અગાઉ રોકાણકારો માત્ર આઈડિયા અને પ્રોટોટાઈપ પાછળ પૈસા રોકતા હતા, પરંતુ હવે તેઓ પ્રોડક્ટના કોમર્શિયલ સ્કેલ અને ટકાઉ નફાને પ્રાધાન્ય આપી રહ્યા છે.
ડિફેન્સ કોન્ટ્રાક્ટ્સમાં લિક્વિડિટીનું સંકટ
ઘણી ડ્રોન સ્ટાર્ટઅપ્સ સરકારના ડિફેન્સ પ્રોક્યોરમેન્ટ પર વધુ પડતી નિર્ભર છે. આ કોન્ટ્રાક્ટ્સ પ્રતિષ્ઠા તો અપાવે છે, પરંતુ તે ઘણીવાર 'લિક્વિડિટી ટ્રેપ' સાબિત થાય છે. સરકારી પેમેન્ટ સાયકલ ખૂબ જ ધીમી હોય છે, જેમાં 18 મહિના સુધી પેમેન્ટ અટવાઈ શકે છે. આનાથી કંપનીઓના હાથમાં રોકડની તંગી (Cash Crunch) સર્જાય છે. હવે રોકાણકારો એવી કંપનીઓથી દૂર રહી રહ્યા છે જે માત્ર એક જ ગ્રાહક પર નિર્ભર હોય, અને તેમને પ્રાઈવેટ સેક્ટર કે એક્સપોર્ટ માર્કેટ તરફ વળવાની સલાહ આપી રહ્યા છે.
'ડ્રોન-એઝ-અ-સર્વિસ' તરફ ઝુકાવ
ભંડોળ મેળવવા માટે હવે કંપનીઓ 'ડ્રોન-એઝ-અ-સર્વિસ' (Drone-as-a-Service) મોડલ પર ધ્યાન આપી રહી છે. માત્ર હાર્ડવેર વેચવાને બદલે સૉફ્ટવેર અને એનાલિટિક્સ સર્વિસ આપવાથી આવકનું સાતત્ય જળવાઈ રહે છે, જે રોકાણકારોને વધુ આકર્ષક લાગે છે.
લિસ્ટેડ કંપનીઓ પર અસર
માર્કેટમાં ideaForge, Data Patterns અને MTAR Technologies જેવી કંપનીઓ આ સેક્ટર માટે બેન્ચમાર્ક બની છે. પબ્લિક માર્કેટમાં રોકાણકારો હવે પ્રોટોટાઈપની સંખ્યા નહીં, પણ ઓર્ડર બુક, EBITDA માર્જિન અને કાર્યકારી મૂડી (Working Capital) મેનેજમેન્ટ જોઈ રહ્યા છે. જે કંપનીઓ તેમના 'કેશ કન્વર્ઝન સાયકલ'ને ટૂંકું કરી શકશે, તે જ લાંબા ગાળે ટકી શકશે.