ભારતનું ડેટા સેન્ટર સેક્ટર આગામી વર્ષોમાં ઝડપથી વિકસી રહ્યું છે. વર્ષ 2030 સુધીમાં ક્ષમતા ત્રણ ગણી વધીને **5-6 GW** થવાની ધારણા છે, પરંતુ પાવરની અછત અને નિર્માણમાં વિલંબને કારણે વાસ્તવિક આંકડો **3 GW** ની આસપાસ રહી શકે છે.
ભારતનું ડિજિટલ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર હાલમાં એક મોટા પરિવર્તનના તબક્કામાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે. અત્યારે દેશની ડેટા સેન્ટર ક્ષમતા 1.5 થી 1.7 GW છે, જે 2030 સુધીમાં વધીને 5-6 GW થવાનો અંદાજ છે. આ તેજી પાછળ AI, ક્લાઉડ કમ્પ્યુટિંગ અને કડક ડેટા લોકલાઇઝેશન નિયમો જેવા કે 'ડિજિટલ પર્સનલ ડેટા પ્રોટેક્શન એક્ટ' મુખ્ય કારણ છે.
રોકાણ માટે ભારત કેમ છે આકર્ષક?
ભારતમાં ડેટા સેન્ટર બનાવવાનો સરેરાશ ખર્ચ પ્રતિ મેગાવોટ USD 8 મિલિયન છે, જે વૈશ્વિક માર્કેટની સરખામણીએ ઘણો ઓછો છે. RBI અને IRDAI જેવા રેગ્યુલેટર્સના આદેશોને કારણે ઘણી કંપનીઓ ભારતમાં જ ડેટા સ્ટોર કરવા માટે મજબૂર છે, જેનાથી ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરની માંગ વધી છે.
લક્ષ્ય અને વાસ્તવિકતા વચ્ચેનો ગેપ
Axis Capital ના વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે 2030 સુધીમાં વાસ્તવિક ક્ષમતા 2.8 થી 3.6 GW ની આસપાસ રહી શકે છે. આના મુખ્ય કારણો છે:
- બાંધકામનો સમય: પ્લાનિંગથી કમિશનિંગ સુધી 32 થી 36 મહિનાનો સમય લાગે છે.
- પાવરનો પડકાર: 6 GW ના નેટવર્ક માટે ગ્રીડમાંથી 7-9 GW પાવરની જરૂર પડશે, જે એક મોટો પડકાર છે.
- સપ્લાય ચેઈન: ક્રિટિકલ હાર્ડવેરની અછત પણ પ્રોજેક્ટ્સને મોડા પાડી રહી છે.
ભૌગોલિક ફેરફાર (Geographic Shift)
હવે ડેટા સેન્ટરનું નિર્માણ માત્ર મુંબઈ અને ચેન્નાઈ પૂરતું મર્યાદિત નથી. AI ની વધતી માંગને પહોંચી વળવા માટે હૈદરાબાદ, ગુજરાત અને રાજસ્થાન જેવા રાજ્યો નવા હોટસ્પોટ બની રહ્યા છે, કારણ કે અહીં વિશાળ જમીન અને પાવરની સરળતા રહેલી છે.
રોકાણકારો માટે શું મહત્વનું છે?
Adani Group અને Reliance Industries જેવી મોટી કંપનીઓ આ ક્ષેત્રમાં સક્રિય છે. રોકાણકારોએ પ્રોજેક્ટ્સના કમિશનિંગ ડેટ, ગ્રીડ પાવર સિક્યોરિટી અને સપ્લાય ચેઈન મેનેજમેન્ટ પર ખાસ નજર રાખવી જોઈએ.