ભારતમાં ડેટા સેન્ટરનું ઝડપી વિસ્તરણ AI અને ડિજિટલ ક્રાંતિ માટે મહત્વનું છે, પરંતુ હવે પાણીની વધતી જતી અછત એક મોટો પડકાર બની રહી છે. મોટાભાગના ડેટા સેન્ટર્સ પાણીની અછતવાળા વિસ્તારોમાં હોવાથી ઓપરેશનલ ખર્ચ અને નિયમનકારી ફેરફારોની અસર રોકાણકારોએ તપાસવી જરૂરી છે.
ડિજિટલ હબ બનવાના સપના સામે પાણીનો પડકાર
ભારત હાલમાં પોતાની જાતને એક ગ્લોબલ ડિજિટલ હબ તરીકે સ્થાપિત કરી રહ્યું છે, જેના માટે ડેટા સેન્ટર્સ કરોડરજ્જુ સમાન છે. જેમ જેમ કંપનીઓ પોતાની ક્લાઉડ અને આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) ક્ષમતા વધારી રહી છે, તેમ ડેટા સેન્ટરનું મહત્વ વધી ગયું છે. પરંતુ, આ સેન્ટર્સને ઠંડા રાખવા માટે વપરાતું અતિશય પાણી હવે એક મોટો મુદ્દો બની રહ્યો છે.
આંકડા શું કહે છે?
ડેટા સેન્ટર્સમાં સર્વરનું તાપમાન જાળવવા માટે 'ઇવેપોરેટિવ કુલિંગ સિસ્ટમ'નો ઉપયોગ થાય છે. એક 100-મેગાવોટનું હાઇપરસ્કેલ ડેટા સેન્ટર દરરોજ 20 લાખ લિટર સુધી પાણી વાપરી શકે છે. ચોંકાવનારી વાત એ છે કે, ભારતના લગભગ 60% થી 80% ડેટા સેન્ટર્સ એવા વિસ્તારોમાં આવેલા છે જ્યાં પાણીનું સ્તર ખૂબ જ ઓછું છે, જેમાં મુંબઈ, બેંગલુરુ, હૈદરાબાદ અને ચેન્નઈ જેવા મુખ્ય શહેરો સામેલ છે.
નિયમનકારી બદલાવનું જોખમ
હાલમાં, આ સેક્ટરમાં પર્યાવરણીય મંજૂરીઓના નિયમો પ્રમાણમાં હળવા છે. પરંતુ નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે સરકારી નીતિઓમાં ટૂંક સમયમાં કડક ફેરફારો આવી શકે છે. જો સરકાર પાણી વપરાશની મર્યાદા નક્કી કરે અથવા નવા ક્લિયરન્સના નિયમો લાવે, તો Reliance Industries અને AdaniConneX જેવી મોટી કંપનીઓના પ્રોજેક્ટ્સમાં વિલંબ થઈ શકે છે અને ઓપરેશનલ ખર્ચમાં નોંધપાત્ર વધારો થઈ શકે છે.
ભવિષ્યનો રસ્તો
આ પડકારોને પહોંચી વળવા કંપનીઓએ ક્લોઝ્ડ-લૂપ સિસ્ટમ અથવા સી-વોટર કુલિંગ જેવી ટેકનોલોજી તરફ વળવું પડશે. જોકે, આ માટે મોટા મૂડી રોકાણ (Capital Expenditure) ની જરૂર પડશે, જેની સીધી અસર કંપનીઓના નેટ પ્રોફિટ અને માર્જિન પર પડી શકે છે. આગામી સમયમાં કંપનીઓના વાર્ષિક અહેવાલોમાં પાણીના વ્યવસ્થાપન અંગેની રણનીતિ પર રોકાણકારોએ ખાસ નજર રાખવી જોઈએ.