ભારતમાં AI-સંચાલિત ડેટા સેન્ટર્સનો વ્યાપ ઝડપથી વધી રહ્યો છે, જેનું લક્ષ્ય **2030** સુધીમાં ક્ષમતા વધારવાનું છે. જો કે, આ પ્રોજેક્ટ્સ સામે વીજળી અને પાણીના વપરાશ જેવા ગંભીર પડકારો ઊભા થયા છે, જે રોકાણકારો માટે ચિંતાનો વિષય છે.
ભારતમાં ગ્લોબલ ટેક કંપનીઓ અને સ્થાનિક ઓપરેટર્સ AI-રેડી ડેટા સેન્ટર્સ બનાવવા માટે દોડ લગાવી રહ્યા છે. ઇન્ડસ્ટ્રી પ્રોજેક્શન મુજબ, ડેટા સેન્ટરની ક્ષમતા 2026 માં 1.5 GW થી વધીને 2030 સુધીમાં 6.5 GW થવાની ધારણા છે. ઉત્તર પ્રદેશ, આંધ્ર પ્રદેશ અને તેલંગાણા જેવા રાજ્યો જમીન, પાવર સબસિડી અને ટેક્સ ઇન્સેન્ટિવ્સ આપીને રોકાણ આકર્ષી રહ્યા છે.
સંસાધનો અને ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનું સંકટ
આ આક્રમક વિસ્તરણ સામે સૌથી મોટો પડકાર યુટિલિટી વપરાશનો છે. મિનિસ્ટ્રી ઓફ પાવરના અંદાજ મુજબ, 2031-32 સુધીમાં આ સુવિધાઓ 26.3 GW વીજળીનો વધારાનો ભાર ઉમેરશે, જે ભારતની કુલ પીક ઇલેક્ટ્રિસિટી માંગના લગભગ 7% છે. આ ઉપરાંત, ઠંડક માટે પાણીનો વપરાશ પણ ખૂબ વધારે છે. થાણે અને વિશાખાપટ્ટનમ જેવા વિસ્તારોમાં પાણી માટે ઉદ્યોગો અને સ્થાનિક ખેતી વચ્ચે સંઘર્ષની સ્થિતિ જોવા મળી રહી છે, જે પ્રોજેક્ટની સમયમર્યાદા અને ખર્ચને અસર કરી શકે છે.
આયાત પર નિર્ભરતા અને આર્થિક પાસું
ડેટા સેન્ટર પાછળના મોટા રોકાણ છતાં, આર્થિક ફાયદો મર્યાદિત છે. આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ માટે જરૂરી GPUs અને હાઇ-એન્ડ સર્વર્સ જેવા હાર્ડવેર લગભગ સંપૂર્ણપણે આયાત કરવામાં આવે છે. ભારતમાં હજુ પણ આ કોર ટેકનોલોજી ઘટકોનું મોટા પાયે મેન્યુફેક્ચરિંગ થતું નથી. વધુમાં, આ સુવિધાઓ મોટાભાગે ઓટોમેટેડ હોવાથી રોજગારીનું સર્જન પરંપરાગત મેન્યુફેક્ચરિંગ સેક્ટર જેટલું ઊંચું નથી.
રેગ્યુલેટરી સ્થિતિ
યુનિયન બજેટ 2026-27 માં ફોરેન ક્લાઉડ પ્રોવાઇડર્સ માટે 2047 સુધી ટેક્સ હોલિડેની જાહેરાત કરવામાં આવી છે, જે એક મોટું પ્રોત્સાહન છે. જોકે, ભારતમાં હજુ પણ કોઈ એક સિંગલ નેશનલ ડેટા સેન્ટર પોલિસી નથી. રોકાણકારોએ પાવર ગ્રીડની વિશ્વસનીયતા, પાણીની ઉપલબ્ધતા અને સરકારી નીતિઓમાં sustainability ને લઈને આવતા બદલાવો પર ખાસ નજર રાખવી જોઈએ.