ફાઇનાન્સ મંત્રાલયની પેનલે ઇન્ડિયા સેમિકન્ડક્ટર મિશન (ISM 2.0) ના બીજા તબક્કા માટે ₹1.25 લાખ કરોડના ખર્ચને મંજૂરી આપી છે. આ વિસ્તરણ, ₹76,000 કરોડના પ્રથમ તબક્કાની સફળતા બાદ, સ્થાનિક ચિપ-મેકિંગ ઇકોસિસ્ટમને વધુ ઊંડાણપૂર્વક વિકસાવવાનો લક્ષ્યાંક ધરાવે છે, જેમાં સાધનો, સામગ્રી અને સ્વદેશી ડિઝાઇનનો સમાવેશ થાય છે.
શું થયું?
ફાઇનાન્સ મંત્રાલયની એક્સપેન્ડિચર ફાઇનાન્સ કમિટી (Expenditure Finance Committee) એ ઇન્ડિયા સેમિકન્ડક્ટર મિશન (ISM 2.0) ના બીજા તબક્કા માટે ₹1.25 લાખ કરોડના આઉટલે (outlay) માટેના પ્રસ્તાવને સત્તાવાર રીતે મંજૂર કર્યો છે. આ મંજૂરી ભારતને વૈશ્વિક સેમિકન્ડક્ટર હબ (global semiconductor hub) બનાવવાની સરકારની યોજનામાં એક મહત્વપૂર્ણ પગલું છે. હવે આ પ્રસ્તાવ અંતિમ મંજૂરી માટે કેન્દ્રીય કેબિનેટ સમક્ષ રજૂ કરવામાં આવશે.
આ નવી ફાળવણી મિશનના પ્રથમ તબક્કા માટે ફાળવેલ ₹76,000 કરોડ કરતાં ઘણી વધારે છે, જે સ્થાનિક ઇલેક્ટ્રોનિક્સ વેલ્યુ ચેઇન (domestic electronics value chain) માટે સમર્થનના વ્યાપને વિસ્તૃત કરવાનો સરકારનો ઇરાદો દર્શાવે છે. આ પગલું ભારતની વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇનમાં સ્થિતિને મજબૂત બનાવવાનો લક્ષ્યાંક ધરાવે છે, માત્ર એસેમ્બલી પર જ નહીં, પરંતુ સેમિકન્ડક્ટર મેન્યુફેક્ચરિંગના ઊંડાણપૂર્વકના સ્તરો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરીને.
માત્ર એસેમ્બલીથી આગળ
જ્યારે સેમિકન્ડક્ટર મિશનના પ્રથમ તબક્કામાં મોટાભાગે પાયો નાખવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું હતું — જેમાં ફેબ્રિકેશન (fabrication) અને પેકેજિંગ (packaging) યુનિટ્સ સહિત 12 મેન્યુફેક્ચરિંગ પ્રોજેક્ટ્સને મંજૂરી આપવામાં આવી હતી, જેમાં અંદાજે ₹1.64 લાખ કરોડનું રોકાણ હતું — ISM 2.0 વૃદ્ધિના આગલા તબક્કાને લક્ષ્યાંક બનાવે છે. સરકારે જણાવ્યું છે કે નવા ભંડોળ સેમિકન્ડક્ટર સાધનોનું ઉત્પાદન, વિશિષ્ટ સામગ્રી (specialty materials), ઔદ્યોગિક વાયુઓ (industrial gases) અને સ્વદેશી બૌદ્ધિક સંપદા (indigenous intellectual property) સહિતના વ્યાપક ઇકોસિસ્ટમને સમર્થન આપશે.
આ મિશનનો અંતિમ ધ્યેય મહત્વાકાંક્ષી છે: આયાત પરની નિર્ભરતા ઘટાડવી અને ભારતને 2030 સુધીમાં તેની સ્થાનિક સેમિકન્ડક્ટર માંગનો 75% સુધી પૂરો કરવામાં મદદ કરવી. સ્વદેશી ડિઝાઇન અને ઉત્પાદન વિકાસને પ્રોત્સાહન આપીને, મિશન એક વધુ સ્થિતિસ્થાપક સપ્લાય ચેઇન બનાવવાની આશા રાખે છે જે વૈશ્વિક વિક્ષેપોનો સામનો કરી શકે.
બિઝનેસ રિયાલિટી ચેક (Business Reality Check)
જ્યારે ભંડોળ એક મોટો હકારાત્મક મુદ્દો છે, રોકાણકારોએ સેમિકન્ડક્ટર ઉદ્યોગની જટિલતાઓને સમજવી જોઈએ. ચિપ ઇકોસિસ્ટમ બનાવવી એ લાંબા ગાળાનો, ઉચ્ચ-જોખમનો ખેલ છે. સેમિકન્ડક્ટર ફેબ્રિકેશન સુવિધાઓ, અથવા "ફેબ્સ" (fabs), અત્યંત મૂડી-સઘન (capital-intensive) હોય છે અને તેને વિશિષ્ટ માળખાકીય સુવિધાઓની જરૂર પડે છે, જેમાં સતત, ઉચ્ચ-ગુણવત્તાવાળી વીજળી અને મોટા પ્રમાણમાં પાણી પુરવઠો શામેલ છે.
ભારત પણ તાઇવાન, દક્ષિણ કોરિયા અને ચીન જેવા દેશોના સ્થાપિત વૈશ્વિક દિગ્ગજો દ્વારા પ્રભુત્વ ધરાવતા ક્ષેત્રમાં પ્રવેશી રહ્યું છે, જેમની પાસે દાયકાઓનો અનુભવ અને ઊંડા સંકલિત સપ્લાય ચેઇન છે. ISM 2.0 ની સફળતા દેશની પ્રતિભા અંતર (talent gap) ને ભરવાની, ટેકનોલોજીને કાર્યક્ષમ રીતે સ્થાનાંતરિત કરવાની અને એ સુનિશ્ચિત કરવાની ક્ષમતા પર ખૂબ આધાર રાખશે કે પ્રોજેક્ટ્સ સરકારી મંજૂરીથી લઈને વાસ્તવિક વ્યાપારી ઉત્પાદન સુધી લાંબા વિલંબ વિના આગળ વધે. સ્પર્ધા તીવ્ર છે, અને વૈશ્વિક સેમિકન્ડક્ટર ચક્ર અસ્થિર હોઈ શકે છે, જે નવા, ઓછા સ્થાપિત ખેલાડીઓની નફાકારકતાને અસર કરી શકે છે.
રોકાણકારોએ શું ટ્રૅક કરવું જોઈએ?
આ ક્ષેત્રમાં રસ ધરાવતા રોકાણકારોએ પ્રારંભિક બજેટ મંજૂરીથી આગળ જોવું જોઈએ. હવે સૌથી મહત્વપૂર્ણ ટ્રૅક કરવાના મુદ્દાઓ છે:
- અંતિમ કેબિનેટ મંજૂરી: કેબિનેટ તરફથી સત્તાવાર સૂચના ભંડોળ મુક્તિની સમયરેખાની પુષ્ટિ કરશે.
- પ્રોજેક્ટ કમિશનિંગ: મંજૂરીઓ માત્ર પ્રથમ પગલું છે. રોકાણકારોએ મંજૂર થયેલ મેન્યુફેક્ચરિંગ યુનિટ્સની વાસ્તવિક ગ્રાઉન્ડબ્રેકિંગ (groundbreaking) અને કમિશનિંગ (commissioning) તારીખો ટ્રૅક કરવી જોઈએ.
- એન્સિલરી ભાગીદારી (Ancillary Partnerships): ISM 2.0 વ્યાપક ઇકોસિસ્ટમ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે, તેથી વિશિષ્ટ વાયુઓ, રસાયણો અથવા સાધનો પૂરા પાડતી કંપનીઓ ધ્યાન આપવા યોગ્ય મુખ્ય ખેલાડી બની શકે છે.
- મેનેજમેન્ટ કોમેન્ટરી (Management Commentary): સેમિકન્ડક્ટર ડિઝાઇન, પેકેજિંગ અથવા સાધન પુરવઠામાં સામેલ જાહેર લિસ્ટેડ કંપનીઓ ત્રિમાસિક અહેવાલોમાં આ પ્રોત્સાહનોનો ઉપયોગ કરવાની તેમની યોજનાઓ પર અપડેટ્સ પ્રદાન કરે તેવી શક્યતા છે.