ગ્લોબલ ટેક જાયન્ટ્સ AI ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર માટે મોટાપાયે દેવું કરી રહ્યા છે. વર્ષ 2030 સુધીમાં **$2 ટ્રિલિયન** કેશ ફ્લોનો લક્ષ્યાંક રાખતી આ કંપનીઓ સામે હવે 'શેડો બોરોઇંગ' અને વ્યાજના ઊંચા દરોનું જોખમ ઊભું થયું છે.
આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) ની રેસમાં ટકી રહેવા માટે વિશ્વની મોટી ટેક કંપનીઓ હવે માત્ર પોતાની રોકડ પર નિર્ભર નથી રહી. ડેટા સેન્ટર્સ બનાવવા માટે કંપનીઓ આડેધડ દેવું કરી રહી છે, જેણે માર્કેટમાં ચિંતા જગાવી છે. વર્ષ 2030 સુધીમાં $2 ટ્રિલિયન ઓપરેટિંગ કેશ ફ્લો મેળવવાનો તેમનો લક્ષ્યાંક વાસ્તવમાં 27% ના વાર્ષિક ગ્રોથ રેટ પર ટકેલો છે, જે અત્યંત આશાવાદી માનવામાં આવે છે.
'શેડો બોરોઇંગ' (Shadow Borrowing) નું સંકટ
ઘણી કંપનીઓ પ્રોજેક્ટનો ખર્ચ સીધો પોતાના બેલેન્સ શીટમાં બતાવવાને બદલે જોઈન્ટ વેન્ચર્સ (JVs) અને પ્રાઈવેટ લેન્ડર્સ સાથે મળીને ફંડિંગ મેળવી રહી છે. આને 'શેડો બોરોઇંગ' કહેવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયાથી કંપનીઓ દેવાના બોજને સત્તાવાર રીતે ઓછો બતાવી શકે છે, પરંતુ તે રોકાણકારો માટે એક જટિલ આર્થિક જાળ સમાન છે. Bank for International Settlements એ આ વ્યવસ્થાઓને સિસ્ટમિક રિસ્ક ગણાવ્યું છે.
સર્ક્યુલર સ્પેન્ડિંગનું જોખમ
માર્કેટમાં એક એવો ટ્રેન્ડ પણ જોવા મળી રહ્યો છે જ્યાં મોટી ક્લાઉડ સર્વિસ કંપનીઓ પોતે જ નાના AI સ્ટાર્ટઅપ્સમાં રોકાણ કરે છે, અને તે સ્ટાર્ટઅપ્સ તે જ નાણાંથી તે કંપનીની ક્લાઉડ સેવાઓ ખરીદે છે. આ એક પ્રકારનો ફિડબેક લૂપ છે જે કંપનીની રેવન્યુને વાસ્તવિકતા કરતા વધુ મજબૂત બતાવે છે. જો બહારના ગ્રાહકો આ સેવાનો ઉપયોગ ન કરે, તો આ આર્થિક બોજ પેન્શન ફંડ્સ અને ઈન્સ્યોરન્સ કંપનીઓ સુધી પહોંચી શકે છે.
વધતા વ્યાજ દર અને રોકાણકારો માટે ચેતવણી
European Central Bank ના ડેટા મુજબ, હવે લેન્ડર્સ ટેક કંપનીઓને લોન આપવા માટે વધુ પ્રીમિયમ અથવા ઊંચા વ્યાજ દર માંગી રહ્યા છે. આ સાબિત કરે છે કે સસ્તું મૂડી રોકાણ હવે ભૂતકાળ બની રહ્યું છે. રોકાણકારો માટે હવે સૌથી મહત્વનું એ જોવાનું રહેશે કે શું આ કંપનીઓ ખરેખર થર્ડ-પાર્ટી ગ્રાહકો પાસેથી આવક પેદા કરી શકે છે, કે પછી આ માત્ર આંતરિક ખર્ચનું એક ચક્ર છે.