વૈશ્વિક સ્તરે ફેમિલી ઓફિસો હવે ટ્રેડિશનલ વેન્ચર કેપિટલ (VC) ફંડ્સને છોડીને સીધા AI કંપનીઓના શેરમાં રોકાણ કરી રહી છે. સેકન્ડરી માર્કેટ દ્વારા કરાતા આ રોકાણમાં કંટ્રોલ તો મળે છે, પણ હાઈ વેલ્યુએશન અને જોખમ પણ એટલું જ વધારે છે.
આજકાલ મોટા વેલ્થ મેનેજમેન્ટ ફર્મ્સ, જેને 'ફેમિલી ઓફિસો' કહેવામાં આવે છે, તે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) સેક્ટરમાં રોકાણ કરવાની રીત બદલી રહ્યા છે. પરંપરાગત વેન્ચર કેપિટલ ફંડ્સમાં પૈસા રોકવાને બદલે, હવે આ ધનિક પરિવારો પોતે નક્કી કરે છે કે કઈ કંપનીમાં કેટલું રોકાણ કરવું. આ ફેરફાર એ જૂની પદ્ધતિથી દૂર જઈ રહ્યો છે જ્યાં રોકાણકારો ફંડ મેનેજર પર નિર્ભર રહેતા હતા.
સેકન્ડરી માર્કેટનો દબદબો
આ નવી વ્યૂહરચના સેકન્ડરી માર્કેટના સોદાઓ પર આધારિત છે. અહીં રોકાણકારો સીધા જ અગાઉના શેરહોલ્ડર્સ પાસેથી શેર ખરીદે છે, જેથી તેઓ OpenAI કે Anthropic જેવી સ્થાપિત કંપનીઓમાં હિસ્સો મેળવી શકે છે. આનાથી કંપનીના શરૂઆતના તબક્કાનું જોખમ ટળી જાય છે કારણ કે આ કંપનીઓએ પહેલેથી જ માર્કેટમાં પોતાની જગ્યા બનાવી લીધી છે.
ભારતમાં પણ ટ્રેન્ડ
આ ટ્રેન્ડ માત્ર વિદેશ સુધી મર્યાદિત નથી, પણ ભારતમાં પણ જોવા મળી રહ્યો છે. ભારતીય ફેમિલી ઓફિસો પણ પબ્લિક માર્કેટની બહાર નીકળીને ટેક અને ગ્રોથ-સ્ટેજ કંપનીઓમાં સીધું રોકાણ કરવાનું પસંદ કરી રહી છે.
રોકાણકારો માટે રહેલા જોખમો
આ રોકાણ જેટલું આકર્ષક લાગે છે, તેટલું જ જોખમી પણ છે:
- વેલ્યુએશન રિસ્ક: AI સ્ટાર્ટઅપ્સના વેલ્યુએશન અત્યારે ઘણા વધારે છે. જો આ કંપનીઓ અપેક્ષા મુજબ પ્રોફિટ ન કરી શકે, તો રોકાણકારોના પૈસા ડૂબી શકે છે.
- લિક્વિડિટી રિસ્ક: NSE કે BSE ના શેરોની જેમ આ શેરને ગમે ત્યારે વેચી શકાતા નથી, જે ઈમરજન્સીના સમયે મુશ્કેલી ઊભી કરી શકે છે.
- કોન્સન્ટ્રેશન રિસ્ક: VC ફંડમાં અનેક સ્ટાર્ટઅપ્સમાં પૈસા વહેંચાયેલા હોય છે, જ્યારે અહીં રોકાણ મર્યાદિત કંપનીઓમાં હોવાથી ડાયવર્સિફિકેશનનો અભાવ જોવા મળે છે.
હવે જોવાનું એ રહેશે કે આ પ્રાઈવેટ માર્કેટના વેલ્યુએશન લાંબા ગાળે કેટલા ટકે છે અને શું AI કંપનીઓ આટલા મોટા રોકાણ સામે નફો કરી બતાવે છે.