અમેરિકાની સ્પેસ સ્ટાર્ટઅપ કંપની AstroForge હવે પોતાના સ્પેસક્રાફ્ટને ઓપરેટ કરવા માટે 'Solo' નામની AI સિસ્ટમ વિકસાવી રહી છે, જે પૃથ્વી પરની ગ્રાઉન્ડ ટીમ પરની નિર્ભરતા ઘટાડી દેશે.
પરંપરાગત રીતે સ્પેસ એક્સપ્લોરેશન એક અત્યંત ખર્ચાળ અને માનવ-શ્રમ માંગી લેતું ક્ષેત્ર રહ્યું છે, જેમાં દરેક સેકન્ડ મોનિટર કરવા માટે સેંકડો ઓપરેટર્સની જરૂર પડે છે. જોકે, કેલિફોર્નિયા સ્થિત AstroForge હવે આ મોડેલને બદલવા જઈ રહી છે. કંપની ગ્રાઉન્ડ કંટ્રોલને બદલે 'Solo' નામની પ્રોપ્રાયટરી AI સિસ્ટમનો ઉપયોગ કરશે. આ નિર્ણય પાછળનું મુખ્ય કારણ ગ્રાઉન્ડ નેટવર્ક જાળવવાનો $200 મિલિયનથી વધુનો અધધ ખર્ચ છે.
ભૂતકાળની નિષ્ફળતાઓમાંથી શીખ
આ પહેલ પાછળ વર્ષ 2025માં થયેલી કેટલીક મુશ્કેલીઓ જવાબદાર છે. કંપનીના 'Odin' સ્પેસક્રાફ્ટ સાથે કમ્યુનિકેશન બ્લેકઆઉટ થવાને કારણે મિશન અધવચ્ચે અટકી ગયું હતું. ડીપ સ્પેસમાં રેડિયો કનેક્ટિવિટી મર્યાદિત હોય છે, તેથી ટેકનિકલ ખામી સર્જાય ત્યારે ગ્રાઉન્ડ ટીમ માટે તેને સુધારવી મુશ્કેલ બની જાય છે. આ જોખમને ઘટાડવા માટે હવે સ્પેસક્રાફ્ટને 'સેલ્ફ-કરેક્ટિંગ' બનાવવાની રણનીતિ અપનાવવામાં આવી છે.
Solo AI કેવી રીતે કામ કરશે?
Solo કોઈ સામાન્ય AI નથી, પરંતુ તે 'Constrained Autonomy' પર કામ કરે છે. તે 2,500 જેટલા ઓનબોર્ડ સેન્સર્સના ડેટાનો ઉપયોગ કરીને પાવર ફ્લક્ચ્યુએશન કે નેવિગેશન એરર્સ જેવી સમસ્યાઓને જાતે જ ઉકેલશે. એટલે કે, ગ્રાઉન્ડ કંટ્રોલના આદેશની રાહ જોયા વગર જ સ્પેસક્રાફ્ટ રીઅલ-ટાઇમમાં જરૂરી સુધારા કરી શકશે.
2027 સુધીનો રોડમેપ
કંપની આ ટેક્નોલોજીનું ટેસ્ટિંગ તબક્કાવાર કરશે. 2026ના અંતમાં DeepSpace-2 મિશન પર AI 'શેડો મોડ'માં કામ કરશે, જ્યારે સાચો ટેસ્ટ 2027માં 'Autonomy-1' મિશન દરમિયાન થશે, જેમાં રેડિયો કમ્યુનિકેશન વગર સ્પેસક્રાફ્ટ સંપૂર્ણપણે AI પર નિર્ભર રહેશે. ભારતીય અવકાશ એજન્સી ISRO પણ ગગનયાન જેવા મિશન માટે સ્વાયત્ત નેવિગેશન પર ધ્યાન આપી રહી છે, ત્યારે ખાનગી કંપનીઓનું આ 'રેડિયો-લેસ' મિશન ગ્લોબલ સ્પેસ ઇકોનોમી માટે એક મોટું જોખમી પણ ક્રાંતિકારી પગલું સાબિત થઈ શકે છે.