ડેટા ગોલ્ડ રશ: ભારતમાં ટેક જાયન્ટ્સનું રોકાણ
Microsoft, Amazon અને Google જેવી વૈશ્વિક ટેક જાયન્ટ્સ ભારતના ડેટા સેન્ટર અને આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) ક્ષેત્રમાં કુલ $67.5 બિલિયનનું રોકાણ કરશે. આવનારા વર્ષોમાં થનારું આ મોટું રોકાણ ભારતને એક વ્યૂહાત્મક AI હબ તરીકે સ્થાપિત કરશે. Microsoft $17.5 બિલિયન, Amazon $35 બિલિયન અને Google $15 બિલિયનનું રોકાણ કરીને હાઇપરસ્કેલ ડેટા સેન્ટર્સ બનાવશે.
આ રોકાણ સીધું જ ભારતના ડેટા સ્ટોરેજમાં રહેલી મોટી ઘટને પહોંચી વળવા માટે છે. નોંધનીય છે કે દુનિયાનો લગભગ પાંચમો ભાગનો ડેટા ભારત ઉત્પન્ન કરે છે, પરંતુ વૈશ્વિક સ્ટોરેજ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરમાં તેનો હિસ્સો માત્ર 6% થી ઓછો છે. આ અંતર ક્લાઉડ સેવાઓ માટે વિશાળ બજાર અને AI ડેવલપમેન્ટ તેમજ વૈશ્વિક નિકાસ ક્ષમતાઓ માટે એક વ્યૂહાત્મક બેઝ પૂરો પાડે છે.
ભારતીય ડેટા સેન્ટર ઇકોસિસ્ટમ:
આ યુએસ જાયન્ટ્સ સિવાય, ભારતીય ડેટા સેન્ટર બજારમાં Nxtra (Airtel), CtrlS, ST Telemedia Global Data Centres (STT GDC), Yotta Infrastructure, AdaniConneX, અને Reliance Data Centers જેવી કંપનીઓ પણ સક્રિય છે. આ ઉપરાંત Equinix જેવી આંતરરાષ્ટ્રીય કંપનીઓ પણ અહીં કાર્યરત છે. ક્લાઉડ અપનાવવાની વૃદ્ધિ, AI અને 5G વર્કલોડ, 'ડિજિટલ ઇન્ડિયા' જેવી સરકારી પહેલ અને ડેટા લોકલાઇઝેશન નીતિઓના કારણે આ કંપનીઓ પોતાની ક્ષમતા ઝડપથી વિસ્તારી રહી છે. હાઇપરસ્કેલ ડેટા સેન્ટર્સ હવે ભારતીય બજારમાં 56% હિસ્સો ધરાવે છે.
AI-ડ્રિવન ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર વૃદ્ધિ એક નવો ટ્રેન્ડ છે, અને અંદાજો સૂચવે છે કે ભારતનું AI ક્ષેત્ર 2027 સુધીમાં $17 બિલિયન સુધી પહોંચી શકે છે.
ભૌગોલિક-રાજકીય અને આર્થિક ગણતરીઓ:
યુએસના ભૂતપૂર્વ સલાહકાર પીટર નવીરોના અમેરિકી વીજળી વપરાશ અંગેની ચિંતાઓ હોવા છતાં, આ રોકાણ વ્યૂહાત્મક રીતે ખૂબ મહત્વનું છે. યુએસમાં વીજળીના દરોમાં છેલ્લા વર્ષની સરખામણીમાં ઓક્ટોબરમાં 5% નો વધારો થયો છે. જોકે, યુએસ ફર્મ્સ માટે ભારતની વિશાળ સંભાવનાઓ આ ચિંતાઓને ઘટાડી દે છે. ભારત સરકારે વિદેશી ડેટા સેવાઓ પર 20-વર્ષીય ટેક્સ બ્રેક જેવા ઇન્સેન્ટિવ્સ આપીને દેશને વૈશ્વિક કામગીરી માટે આકર્ષક હબ બનાવ્યો છે. આ નીતિગત સ્પષ્ટતા, ડિજિટલ માંગમાં વધારો અને વિશાળ ટેક ટેલેન્ટ પૂલ, ઊર્જા ખર્ચની ચિંતાઓ કરતાં વધુ પ્રબળ ડ્રાઇવર છે.
માળખાકીય પડકારો:
આ રોકાણની તેજી વચ્ચે કેટલાક પડકારો પણ યથાવત છે. મોટા ડેટા સેન્ટર્સ માટે ઊર્જા અને પાણીની ભારે જરૂરિયાત એક મોટી ચિંતાનો વિષય છે. ભારત પાસે એન્જિનિયરિંગ પ્રતિભા હોવા છતાં, AI ઓપરેશન્સ માટે વર્કફોર્સની તૈયારી હજુ પણ એક પ્રશ્ન છે, જે 74% ભારતીય CEO માટે વૃદ્ધિનો મુખ્ય નિર્ધારક છે. આ ઉપરાંત, ભારત અને યુએસ વચ્ચેના ભૌગોલિક-રાજકીય તણાવ, વેપાર ઘર્ષણ અને H-1B વિઝા જેવા કડક ઇમિગ્રેશન નિયમો પણ કામગીરીમાં અવરોધ લાવી શકે છે, જોકે હાલના રોકાણનું કદ સૂચવે છે કે આ બાબતો વ્યાપારી હિતો કરતાં ગૌણ છે.
ભવિષ્યની રૂપરેખા
ભારતની ડેટા સેન્ટર ક્ષમતા 2030 સુધીમાં લગભગ 4.5 ગીગાવોટ સુધી ત્રણ ગણી થવાનો અંદાજ છે. આ વિસ્તરણ ભારતની ઝડપથી વિકસતી AI ક્ષેત્ર અને તેના ડિજિટલ અર્થતંત્રને ટેકો આપવા માટે નિર્ણાયક છે. નીતિગત સમર્થન, મોટા પાયે વિદેશી રોકાણ અને સ્થાનિક માંગનું સંયોજન દર્શાવે છે કે ભારત માત્ર AI નો ઉપભોક્તા જ નહીં, પરંતુ તેના વૈશ્વિક વિતરણ માટે એક અભિન્ન હબ તરીકે ઉભરી આવશે, જે આંતરરાષ્ટ્રીય ટેકનોલોજી લેન્ડસ્કેપને પુનઃ આકાર આપી શકે છે. US ટેક જાયન્ટ્સ દ્વારા કરવામાં આવેલા આ લાંબા ગાળાના વ્યૂહાત્મક દાવ ભારતની AI અને ડેટા ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરમાં ભવિષ્યની ભૂમિકામાં મજબૂત વિશ્વાસ દર્શાવે છે.