લેબ-ગ્રોન મીટ: રોકાણમાં જંગી ઉછાળો, પણ ગ્રાહકોને મનાવવા પડશે!

સાયન્સ ફિક્શનમાંથી વાસ્તવિકતા તરફ

જે કોન્સેપ્ટ (concept) ક્યારેય સાયન્સ ફિક્શન લાગતો હતો, તે હવે કોમર્શિયલ રિયાલિટી બની રહ્યો છે. સેલ્યુલર એગ્રિકલ્ચર (Cellular Agriculture) નો એક મહત્વનો ભાગ, લેબ-ગ્રોન મીટ (Cultivated Meat) સેક્ટર, ટેકનોલોજીકલ પ્રગતિ અને રોકાણમાં ભારે તેજી જોઈ રહ્યું છે. આ ઉદ્યોગ બાયોટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરીને પ્રાણીઓ વિના જ માંસ, સીફૂડ અને ડેરી ઉત્પાદનો બનાવે છે, જે પરંપરાગત ખેતીની પર્યાવરણીય અને નૈતિક ચિંતાઓને દૂર કરવાનો પ્રયાસ કરે છે. હાલ વિશ્વભરમાં 142 થી વધુ કંપનીઓ લેબ-ગ્રોન મીટ અને સીફૂડ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહી છે.

રોકાણમાં જંગી ઉછાળો અને મુખ્ય મંજૂરીઓ

રોકાણકારો આ સેક્ટર પર ખૂબ વિશ્વાસ બતાવી રહ્યા છે. સેલ-કલ્ચર્ડ સીફૂડ બનાવતી કંપની Wildtype એ 2022 ની શરૂઆતમાં L Catterton, Cargill અને Leonardo DiCaprio જેવા રોકાણકારો પાસેથી તેના સસ્ટેનેબલ (sustainable) સૅલ્મોન (salmon) ઉત્પાદનને ટેકો આપવા માટે $100 મિલિયન એકત્ર કર્યા. UPSIDE Foods એ 2022 એપ્રિલમાં $400 મિલિયનની સીરીઝ C રાઉન્ડ પૂર્ણ કરી, જેનું વેલ્યુએશન $1 બિલિયન થી વધુ હતું, અને ભંડોળનો ઉપયોગ એક મોટી કોમર્શિયલ ફેસિલિટી (commercial facility) માટે કરવામાં આવશે. Eat Just, કાનૂની વિવાદોનો સામનો કરવા છતાં, અત્યાર સુધીમાં $850 મિલિયન થી વધુ ફંડ એકત્ર કર્યું છે, જેમાં 2021 માર્ચમાં $200 મિલિયનનો રાઉન્ડ પણ સામેલ છે.

નિયમનકારી સંસ્થાઓ પણ આ દિશામાં સક્રિય છે. 2023 જૂનમાં, યુ.એસ. એ UPSIDE Foods અને Eat Just ના GOOD Meat ડિવિઝન દ્વારા ઉત્પાદિત કલ્ટિવેટેડ ચિકન (chicken) ને મંજૂરી આપી, જે બજારમાં ઉપલબ્ધતા તરફ એક મહત્વપૂર્ણ પગલું છે. સિંગાપોર, ઓસ્ટ્રેલિયા, ન્યુઝીલેન્ડ અને ઇઝરાયેલ જેવા દેશોએ પણ કલ્ટિવેટેડ મીટ વેચવા માટે પ્રક્રિયાઓ સ્થાપિત કરી છે.

બજાર વૃદ્ધિ અને ટેકનોલોજીકલ વિકાસ

સેલ્યુલર એગ્રિકલ્ચર માર્કેટમાં ઝડપી વૃદ્ધિની આગાહી છે, જે 2033 સુધીમાં $786 બિલિયન થી વધુ સુધી પહોંચી શકે છે. આ વિસ્તરણ સસ્ટેનેબિલિટી (sustainability) અંગે વધતી જાગૃતિ અને બદલાતી આહારની આદતો દ્વારા સંચાલિત છે. ટેકનોલોજીકલ રીતે, બાયોરિએક્ટર (bioreactor) ડિઝાઇન, સેલ કલ્ટિવેશન (cell cultivation) અને સીરમ-ફ્રી ગ્રોથ મીડિયા (serum-free growth media) માં સુધારા ઉત્પાદન ખર્ચ ઘટાડવા અને કાર્યક્ષમતા સુધારવા માટે નિર્ણાયક છે. McKinsey ના પ્રોજેક્શન મુજબ, કલ્ટિવેટેડ ચિકનની કિંમત પરંપરાગત મીટ જેટલી 2030 સુધીમાં £4.90 પ્રતિ કિલોગ્રામ સુધી પહોંચી શકે છે.

મુખ્ય પડકારો: ઉત્પાદનનું સ્કેલિંગ અને ગ્રાહકનો વિશ્વાસ

નોંધપાત્ર રોકાણ અને ટેકનોલોજીકલ પ્રગતિ છતાં, લેબ-ગ્રોન મીટ ઉદ્યોગ મોટા અવરોધોનો સામનો કરી રહ્યું છે. ઉત્પાદનનું સ્કેલિંગ (scaling up) અને ખર્ચ ઘટાડવો એ મુખ્ય પડકાર છે. હાલમાં, કલ્ટિવેટેડ મીટનો પ્રતિ કિલોગ્રામ ખર્ચ ખૂબ ઊંચો છે, જે મોટા પાયે ઉત્પાદન માટે આશરે $63/kg હોવાનો અંદાજ છે, જ્યારે પ્રારંભિક પ્રોટોટાઇપનો ખર્ચ લાખો રૂપિયા પ્રતિ કિલો હતો. બાયોરિએક્ટર ટેકનોલોજી, જે ઘણીવાર ફાર્માસ્યુટિકલ ધોરણોમાંથી અપનાવવામાં આવે છે, તેને ફૂડ ઇન્ડસ્ટ્રીની આર્થિક જરૂરિયાતો મુજબ ફરીથી ડિઝાઇન કરવાની જરૂર પડશે, જે એક જટિલ પ્રક્રિયા છે.

ગ્રાહકનો પ્રતિસાદ (consumer perception) પણ એક મોટો અવરોધ છે. સર્વે દર્શાવે છે કે ગ્રાહકો ઘણીવાર કલ્ટિવેટેડ મીટને પરંપરાગત મીટ કરતાં ઓછું સ્વાદિષ્ટ અને આરોગ્યપ્રદ માને છે, અને તેની 'અકુદરતીતા' (unnaturalness) ખચકાટનું મુખ્ય કારણ છે. 'ક્લીન મીટ' (clean meat) જેવા માર્કેટિંગ શબ્દો મદદ કરી શકે છે, પરંતુ ઉત્પાદનની નવીનતાને કારણે ઘણા ગ્રાહકો પાસે તેનો સીધો અનુભવ નથી.

પર્યાવરણીય લાભો પણ હંમેશા સ્પષ્ટ નથી. જ્યારે લેબ-ગ્રોન મીટ જમીન અને પાણીનો ઉપયોગ ઘટાડી શકે છે, તેના ગ્રીનહાઉસ ગેસ ઉત્સર્જન ઊર્જા સ્ત્રોત પર આધાર રાખે છે. જો સુવિધાઓ રિન્યુએબલ એનર્જી (renewable energy) થી ચાલતી ન હોય, તો કાર્બન ફૂટપ્રિન્ટ પરંપરાગત ચિકન (chicken) અને પોર્ક (pork) જેટલો અથવા તેનાથી પણ વધુ હોઈ શકે છે. Eat Just જેવી કંપનીઓએ બાયોરિએક્ટર કોન્ટ્રાક્ટ્સ (bioreactor contracts) અંગે ABEC Inc. સાથે ભૂતકાળમાં કાનૂની વિવાદોનો સામનો કરવો પડ્યો છે. સફળતા માટે, લેબ-ગ્રોન મીટને સસ્તા, સ્થાપિત પ્લાન્ટ-આધારિત વિકલ્પોથી પણ અલગ દેખાવું પડશે.

મુખ્ય સફળતાનો માર્ગ

લેબ-ગ્રોન મીટ ઉદ્યોગ એક મહત્વપૂર્ણ તબક્કે છે. નિયમનકારી મંજૂરીઓ અને નોંધપાત્ર રોકાણ પ્રગતિ દર્શાવે છે, પરંતુ વ્યાપક કોમર્શિયલ સ્વીકૃતિનો માર્ગ લાંબો અને પડકારજનક છે. બજારની સફળતા મોટા પાયે ઉત્પાદન માટે ખર્ચ અવરોધોને દૂર કરવા, ગ્રાહકની માંગને પહોંચી વળવા સ્વાદ અને ટેક્સચર (texture) સુધારવા અને આ નવા ખાદ્ય ઉત્પાદનોના ફાયદાઓને સ્પષ્ટપણે સમજાવવા પર આધાર રાખશે. મહત્વાકાંક્ષી બજાર વૃદ્ધિના અંદાજો ત્યારે જ પૂરા થઈ શકે છે જ્યારે બાયોપ્રોસેસિંગ (bioprocessing) માં મોટી નવીનતાઓ આવે અને ગ્રાહકોની સ્વીકૃતિ નોંધપાત્ર રીતે વધે, જેથી લેબ-ગ્રોન મીટ એક નીશ (niche) ઉત્પાદનમાંથી સામાન્ય પ્રોટીન સ્ત્રોત બની શકે.