ભારતની સેમિકન્ડક્ટર મહાકાંક્ષા: મિક્રોન પ્લાન્ટ શરૂ, હવે વિશ્વમાં ધમાલ!

સાણંદમાં મિક્રોન પ્લાન્ટ કાર્યરત, ભારતની સેમિકન્ડક્ટર સફર શરૂ

Micron નો સાણંદ, ગુજરાત સ્થિત એડવાન્સ એસેમ્બલી, ટેસ્ટ, માર્કિંગ અને પેકેજિંગ (ATMP) પ્લાન્ટ હવે કાર્યરત થઈ ગયો છે. આ સાથે, ભારત સેમિકન્ડક્ટર ઉત્પાદન ક્ષેત્રે એક મહત્વપૂર્ણ પગલું ભરી રહ્યું છે. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, 2026 ના અંત સુધીમાં મંજૂર કરાયેલા દસ સેમિકન્ડક્ટર પ્રોજેક્ટ્સમાંથી ચાર પ્રોજેક્ટ કોમર્શિયલ પ્રોડક્શન શરૂ કરી દેશે. Micron ના આ પ્લાન્ટમાં ₹22,500 કરોડ નું રોકાણ કરવામાં આવ્યું છે અને તે દર અઠવાડિયે લાખો ચિપ્સનું ઉત્પાદન કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.

ટેકનોલોજી સ્વદેશીકરણ અને ભવિષ્યના પ્લાન્ટ્સ

આ વિકાસ ભારતના સેમિકન્ડક્ટર મિશન (Semiconductor Mission) અને પ્રોડક્શન લિન્ક્ડ ઇન્સેન્ટિવ (PLI) સ્કીમ હેઠળ થઈ રહ્યો છે, જેનો ઉદ્દેશ્ય ₹1.60 લાખ કરોડ થી વધુનું રોકાણ આકર્ષવાનો છે. ટાટા ગ્રુપનો ધોલેરા ખાતેનો ફેબ (Fab) પ્લાન્ટ, જેમાં આશરે ₹91,000 કરોડ નું રોકાણ થવાનું છે, તે પણ 2026 ના અંત સુધીમાં લોજિક અને ઓટોમોટિવ ચિપ્સનું ઉત્પાદન શરૂ કરી શકે છે. આ પહેલ દેશના ટેકનિકલ સાર્વભૌમત્વને મજબૂત કરશે.

વૈશ્વિક સ્પર્ધા અને ભારતની સ્થિતિ

વર્તમાન સમયમાં AI, હાઇ-પર્ફોર્મન્સ કમ્પ્યુટિંગ અને ઇલેક્ટ્રિફાઇડ વાહનોની માંગને કારણે વૈશ્વિક સેમિકન્ડક્ટર માર્કેટ 2026 સુધીમાં $975 અબજ ડોલરથી વધી જવાની ધારણા છે. જોકે, તાઇવાન અને દક્ષિણ કોરિયા જેવી કંપનીઓ આ ક્ષેત્રે હાવી છે. અમેરિકા અને યુરોપિયન યુનિયન પણ CHIPS Act જેવા પગલાં હેઠળ અબજો ડોલરનું રોકાણ કરી રહ્યા છે. ભારતીય કંપનીઓની વૈશ્વિક વેફર ક્ષમતામાં હાલમાં એક ટકા કરતા પણ ઓછી ભાગીદારી છે, જે દર્શાવે છે કે કેટલી લાંબી મજલ કાપવાની બાકી છે. જોકે, ભારતમાં 20% વૈશ્વિક સેમિકન્ડક્ટર ડિઝાઇન ઇજનેરો કાર્યરત છે, અને 2030 સુધીમાં ભારતનું સ્થાનિક સેમિકન્ડક્ટર માર્કેટ 15% CAGR ના દરે વૃદ્ધિ પામીને $108 અબજ ડોલર સુધી પહોંચી શકે છે.

પડકારો અને અવરોધો

આટલી ઝડપી ગતિ હોવા છતાં, ભારતના સેમિકન્ડક્ટર નિર્માણ ક્ષેત્રે અનેક મોટા પડકારો છે. સૌથી મોટો પડકાર સ્પેશિયલાઇઝ્ડ મેન્યુફેક્ચરિંગ ટેલેન્ટ (Manufacturing Talent) ની અછત છે. 2027 સુધીમાં 13,000 જેટલા ફેબ્રિકેશન નિષ્ણાતોની ઘટ રહેવાની ધારણા છે. આ ઉપરાંત, ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર (Infrastructure) ની ખામીઓ પણ એક મોટી સમસ્યા છે. ફેબ્સને સતત વીજળી, પાણી અને કાર્યક્ષમ લોજિસ્ટિક્સની જરૂર પડે છે, જે ભારતમાં હજુ વિકાસ હેઠળ છે. ભૂતકાળમાં વેદાંત-ફોક્સકોન (Vedanta-Foxconn) જેવા પ્રોજેક્ટ્સની નિષ્ફળતા એ દર્શાવે છે કે ચિપ ફેબ્રિકેશનમાં ઊંડી ટેકનિકલ નિપુણતા અને મજબૂત સપ્લાય ચેઇન (Supply Chain) એકીકરણ કેટલું મહત્વનું છે. 50% સુધીના સરકારી પ્રોત્સાહનો (Incentives) હોવા છતાં, તે વૈશ્વિક સ્તરે સ્થાપિત ઇકોસિસ્ટમ્સ સામે સ્પર્ધાત્મક છે કે કેમ તે જોવું રહ્યું.

ભવિષ્યની દિશા

ભારત સરકાર વૈશ્વિક સેમિકન્ડક્ટર સપ્લાય ચેઇનમાં એક વિશ્વસનીય વિકલ્પ તરીકે સ્થાન મેળવવા માંગે છે. ડિઝાઇન ક્ષમતાઓ અને વધતી જતી ઉત્પાદન ક્ષમતાઓનો લાભ લઈને, આગામી દાયકામાં આ ક્ષેત્રે નોંધપાત્ર વૃદ્ધિની અપેક્ષા છે. સફળતા માટે ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને ટેલેન્ટના અંતરને દૂર કરવું, નીતિગત સ્થિરતા જાળવવી અને આંતરરાષ્ટ્રીય સહયોગ વધારવો આવશ્યક છે.