ભારતનો સ્માર્ટફોન એક્સપોર્ટ રેકોર્ડબ્રેક! **$30 અબજ**ને પાર, મેન્યુફેક્ચરિંગ હબ તરીકે ઉભરી રહ્યું છે ભારત

Apple નો જાદુ: સ્માર્ટફોન એક્સપોર્ટમાં ભારતનો દબદબો

ખરેખર, આ વર્ષે સ્માર્ટફોન ભારતના ટોચના એક્સપોર્ટ સેગમેન્ટ તરીકે ઉભરી આવ્યા છે, જે 2025માં કુલ $30 અબજ ડોલરની શિપમેન્ટ હાંસલ કરી ચૂક્યા છે. આ સિદ્ધિમાં Appleનો ફાળો નોંધપાત્ર રહ્યો છે. Appleના iPhoneના એક્સપોર્ટથી જ લગભગ $23 અબજ ડોલરની આવક થઈ છે, જે કુલ સ્માર્ટફોન એક્સપોર્ટના લગભગ 76% જેટલું થાય છે. ભારતમાં Appleની વધતી મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્ષમતા અને સરકારની પ્રોડક્શન-લિંક્ડ ઇન્સેન્ટિવ (PLI) સ્કીમ આ વૃદ્ધિ માટે મુખ્ય કારણો છે. ચીન સિવાય ઉત્પાદન વૈવિધ્યકરણ (diversification) કરવાના Appleના નિર્ણયે ભારતમાં એક્સપોર્ટ વોલ્યુમમાં મોટો વધારો કર્યો છે, ખાસ કરીને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના માર્કેટમાં.

ઇલેક્ટ્રોનિક્સ સેક્ટરની ગતિ અને ભવિષ્યના સંકેતો

માત્ર સ્માર્ટફોન જ નહીં, પરંતુ સમગ્ર ઇલેક્ટ્રોનિક્સ સેક્ટરમાં પણ મજબૂત વૃદ્ધિ જોવા મળી છે. 2025માં આ સેક્ટરનો કુલ એક્સપોર્ટ $44 અબજ ડોલરને વટાવી ગયો છે. આ વૃદ્ધિ હજુ વેગ પકડશે કારણ કે આ વર્ષે ચાર નવા સેમિકન્ડક્ટર પ્લાન્ટ કાર્યરત થવાની સંભાવના છે, જે ભારતની મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્ષમતાને વધુ મજબૂત બનાવશે. સરકાર દ્વારા PLI સ્કીમ અને 'મેક ઇન ઇન્ડિયા' જેવા કાર્યક્રમોએ ઇલેક્ટ્રોનિક્સ સેક્ટરના વિકાસમાં મહત્વનો ભાગ ભજવ્યો છે. છેલ્લા દાયકામાં, મોબાઇલ ફોન ઉત્પાદન યુનિટ્સની સંખ્યા 2014-15માં માત્ર બે હતી, જે વધીને 2024-25 સુધીમાં 300 થી વધુ થઈ ગઈ છે, જેનાથી મેન્યુફેક્ચરિંગ આઉટપુટમાં લગભગ છ ગણો વધારો થયો છે.

વૈશ્વિક સ્તરે સ્પર્ધાત્મક સ્થિતિ અને પ્રીમિયમ સેગમેન્ટ

ભારત સ્માર્ટફોન એક્સપોર્ટમાં એક મુખ્ય મેન્યુફેક્ચરિંગ હબ તરીકે ઉભરી રહ્યું છે, જે ચીન પછી બીજો સૌથી મોટો કેન્દ્ર બની રહ્યું છે. દેશ તેની ઉત્પાદન ક્ષમતા વધારવા, નીતિગત સહયોગ અને વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇનમાં વિવિધતા લાવવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહ્યું છે. ભારતીય સ્માર્ટફોન માર્કેટમાં પણ 'પ્રીમિયમ' સેગમેન્ટનો દબદબો વધી રહ્યો છે. 2025માં, ₹30,000 થી વધુ કિંમતના સ્માર્ટફોનનું વેચાણ વોલ્યુમમાં 11% વધ્યું છે અને કુલ શિપમેન્ટમાં તેનો હિસ્સો 22% રહ્યો છે, જે અત્યાર સુધીનો સૌથી વધુ છે. Apple તેના ઊંચા એવરેજ સેલિંગ પ્રાઇસ (ASP) ધરાવતા ડિવાઇસને કારણે ભારતમાં સૌથી વધુ વેલ્યુ શેર હાંસલ કરી રહ્યું છે.

સંભવિત પડકારો અને આગળનો માર્ગ

જોકે, આ તેજી વચ્ચે કેટલાક પડકારો પણ છે. યુએસ અને ચીન વચ્ચે વેપાર તણાવમાં ઘટાડો થવાથી ભારતનો કોસ્ટ એડવાન્ટેજ (cost advantage) ઓછો થઈ શકે છે. વધુમાં, ભારત હજુ પણ ઘણા કમ્પોનન્ટ્સ માટે આયાત પર નિર્ભર છે, અને ચીન જેવી મજબૂત સપ્લાયર ઇકોસિસ્ટમ વિકસાવવી એ લાંબા ગાળાનો પડકાર છે. Apple માટે PLI વિન્ડો માર્ચ 2026માં સમાપ્ત થઈ રહી છે, જે ભવિષ્યમાં એક્સપોર્ટ વૃદ્ધિ માટે ચિંતાનો વિષય બની શકે છે. તેમ છતાં, સેમિકન્ડક્ટર મેન્યુફેક્ચરિંગમાં સતત રોકાણ અને સરકારી સહયોગ ભારતના એક્સપોર્ટ ક્ષમતાને વધુ મજબૂત બનાવશે.