Whalesbook
વૈશ્વિક માંગ અને ભારતનું લક્ષ્ય
આજે વિશ્વભરમાં સેમિકન્ડક્ટર (Chip) ની માંગ અભૂતપૂર્વ રીતે વધી રહી છે. આગાહી મુજબ, 2030 સુધીમાં આ બજાર $1 ટ્રિલિયન કરતાં વધી જશે. આ વૃદ્ધિ AI, ઇલેક્ટ્રિક વાહનો અને ડિજિટલ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર જેવા ક્ષેત્રોને કારણે છે. હાલમાં, ભારત તેના ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને ઓટોમોટિવ સેક્ટર માટે ચીપ્સની આયાત પર ખૂબ નિર્ભર છે. આ પરિસ્થિતિ ભારત માટે એક મોટી તક પણ ઊભી કરે છે, જે 'આત્મનિર્ભર ભારત' અભિયાનને વેગ આપશે. India Semiconductor Mission (ISM) 2.0 નું લોન્ચ આ દિશામાં એક મહત્વનું પગલું છે.
ISM 2.0: વિસ્તૃત યોજના અને વધારે ભંડોળ
ISM 2.0 તેના પ્રથમ તબક્કાના નક્કર પાયા પર આગળ વધશે, જેમાં અનેક ફેબ્રિકેશન પ્લાન્ટને મંજૂરી મળી હતી અને 20,000 થી વધુ નોકરીઓનું સર્જન થયું હતું. નવું મિશન સમગ્ર વેલ્યુ-ચેઇન (Value Chain) ને વિસ્તૃત કરશે, જેમાં સાધનો અને સામગ્રીનું ઉત્પાદન, સંપૂર્ણ સ્ટાક ઇન્ડિજેનસ IP ડિઝાઇન અને સપ્લાય ચેઇનને મજબૂત બનાવવાનો સમાવેશ થાય છે.
આ પહેલનો મુખ્ય ભાગ ઇલેક્ટ્રોનિક્સ કોમ્પોનન્ટ્સ મેન્યુફેક્ચરિંગ સ્કીમ (ECMS) હેઠળ ફંડિંગમાં મોટો વધારો છે. મૂળ ₹22,919 કરોડ ના આઉટલે સાથે શરૂ થયેલી ECMS યોજનાએ તેના લક્ષ્યાંક કરતાં બમણા રોકાણનું વચન મેળવ્યું છે. હવે સરકાર આ આઉટલેને વધારીને ₹40,000 કરોડ કરવાનો પ્રસ્તાવ મૂકી રહી છે. આ ભંડોળ સ્થાનિક ઉત્પાદનને વેગ આપશે અને હાઇ-વેલ્યુ ઇલેક્ટ્રોનિક્સ તથા ચીપ ઉત્પાદનને પ્રોત્સાહન આપશે.
નવી ક્ષમતાઓ અને પ્રતિભા વિકાસ પર ફોકસ
ISM 2.0 માત્ર ઉત્પાદન પર જ નહીં, પરંતુ મજબૂત નવીનતા (Innovation) અને પ્રતિભા વિકાસ પર પણ ભાર મૂકે છે. આ મિશન હેઠળ, શૈક્ષણિક સંશોધનને વ્યાપારી ઉત્પાદન સાથે જોડવા માટે ઉદ્યોગ-આધારિત સંશોધન અને તાલીમ કેન્દ્રો સ્થાપિત કરવામાં આવશે. આ કેન્દ્રો સ્થાનિક ટેકનોલોજી વિકાસ અને IP ડિઝાઇન ક્ષમતાઓને વેગ આપવા માટે જરૂરી કુશળ કાર્યબળ તૈયાર કરશે. આ ઉપરાંત, સેન્ટ્રલ પબ્લિક સેક્ટર એન્ટરપ્રાઇઝિસ દ્વારા હાઇ-ટેક ટૂલ રૂમ્સ પણ સ્થાપવામાં આવશે, જે એડવાન્સ્ડ ટેસ્ટિંગ, ડિઝાઇન અને પ્રિસિઝન મેન્યુફેક્ચરિંગ માટે ડિજિટલી સક્ષમ સેવા બ્યુરો તરીકે કામ કરશે.
સ્પર્ધાત્મક સ્થિતિ અને પડકારો
ભારત ચીપ ઉત્પાદનના ક્ષેત્રમાં વિશ્વના અન્ય દેશો, ખાસ કરીને તાઇવાન અને દક્ષિણ કોરિયા જેવા દેશો સાથે સ્પર્ધા કરવા માંગે છે. જોકે, ભારતે હજુ પણ ઘણા પડકારોનો સામનો કરવો પડશે. દેશમાં કુશળ વ્યાવસાયિકોની અછત છે, જે 2027 સુધીમાં લાખોમાં હોવાનો અંદાજ છે. ઉપરાંત, ક્લીનરૂમ જેવી જરૂરી ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને વિશ્વસનીય વીજળી પુરવઠો સ્થાપિત કરવો, તેમજ કાચા માલની મજબૂત સપ્લાય ચેઇન બનાવવી એ એક મોટું કાર્ય છે. સેમિકન્ડક્ટર મેન્યુફેક્ચરિંગ અત્યંત મૂડી-રોકાણ માંગી લે તેવું ક્ષેત્ર છે અને વૈશ્વિક સ્પર્ધા પણ તીવ્ર છે.
ભારતના ચીપ ભવિષ્યનું આઉટલૂક
આ તમામ જટિલતાઓ છતાં, સરકારનો મજબૂત ટેકો અને વ્યૂહાત્મક ફોકસ ભારતને વૈશ્વિક સ્તરે ચીપ ઉત્પાદનમાં ટોચના સ્થાને લઈ જવા માટે પ્રતિબદ્ધ છે. ભારતીય સેમિકન્ડક્ટર માર્કેટ 2030 સુધીમાં લગભગ $100 બિલિયન સુધી પહોંચવાનો અંદાજ છે. ISM 2.0 અને ECMS જેવી યોજનાઓ આ વૃદ્ધિને વેગ આપવા માટે મહત્વપૂર્ણ છે. આ પહેલ મોબાઇલ ઉપકરણો, ઇલેક્ટ્રિક વાહનો અને સંરક્ષણ જેવા ક્ષેત્રોને મજબૂત બનાવશે, જે ભારતને વૈશ્વિક સેમિકન્ડક્ટર લેન્ડસ્કેપમાં એક મુખ્ય ખેલાડી તરીકે સ્થાપિત કરશે.